![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/Selva-central-b.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b trudno by\u0142oby znale\u017a\u0107 powa\u017cnych zwolennik\u00f3w czy sponsor\u00f3w dla idei poszukiwania z\u0142otego miasta w d\u017cungli, \u0142atwo jednak us\u0142ysze\u0107 pogl\u0105d, jakoby Amazonia stanowi\u0142a \u201ezielone p\u0142uco\u201d Ziemi. Ta zgraba fraza rozpowszechniona przez globalne media pad\u0142a w ostatnich miesi\u0105cach nawet z ust prezydenta Francji Emmanuela Macrona, kiedy ogromne po\u017cary brazylijskich las\u00f3w deszczowych znalaz\u0142y si\u0119 na moment w centrum uwagi zachodniej cywilizacji. Przekonanie to by\u0142o r\u00f3wnie\u017c pierwszym z mit\u00f3w, za kt\u00f3rych dekonstrukcj\u0119 zabra\u0142a si\u0119 dr Nicole Bernex podczas pierwszego wyk\u0142adu na kursie geografii w Limie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 student\u00f3w z wymian zagranicznych by\u0142a zaskoczona faktem, \u017ce dojrza\u0142y las zu\u017cywa w nocy niemal tyle samo tlenu, ile zd\u0105\u017cy go wyprodukowa\u0107 za dnia. Co wi\u0119cej, r\u00f3wnie zaskoczeni byli rodowici Peruwia\u0144czycy, poniewa\u017c twierdzenie, powtarzane wielokrotnie, wydawa\u0142o si\u0119 ju\u017c \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105. Odnios\u0142am te\u017c wra\u017cenie, \u017ce wiele os\u00f3b obawia si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o tym g\u0142o\u015bno, skoro fa\u0142szywa teza tak d\u0142ugo stanowi\u0142a mocny argument w \u015bwiatowej dyskusji za rozszerzeniem ochrony las\u00f3w i walk\u0105 z wycinkami.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego my\u015bl\u0119, \u017ce warto napisa\u0107 od razu, czym jest rzeczywi\u015bcie Amazonia, jako skarb i mi\u0119dzynarodowe dziedzictwo naturalne. Ochrona tego regionu jest w dalszym ci\u0105gu kluczowa dla stabilizacji klimatu naszej planety. Po pierwsze, Amazonia w swoim pozornie nieko\u0144cz\u0105cym si\u0119 spl\u0105tanym g\u0105szczu dop\u0142yw\u00f3w stanowi nawet do 20% zasob\u00f3w s\u0142odkiej wody pitnej na \u015bwiecie. W samym nurcie Amazonki rocznie mie\u015bci si\u0119 ponad 15% w\u00f3d s\u0142odkich trafiaj\u0105cych do oceanu.1<\/sup> Ponadto lasy deszczowe Ameryki Po\u0142udniowej cechuje wyj\u0105tkowa bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, wci\u0105\u017c zbadana w relatywnie niewielkim stopniu. I chocia\u017c opowie\u015b\u0107 o \u201ezielonej aptece \u015bwiata\u201d niekiedy tak\u017ce zaliczana jest do repertuaru \u201ezielonych stereotyp\u00f3w\u201d, nie spos\u00f3b zaprzeczy\u0107, \u017ce organizmy selwy wci\u0105\u017c mog\u0105 stanowi\u0107 odpowied\u017a na wiele pyta\u0144 stawianych przez nauk\u0119. <\/p>\n\n\n\n Dla wszystkich zainteresowanych w miar\u0119 oczywistym jest to, \u017ce Amazonia nie mo\u017ce by\u0107 traktowana wy\u0142\u0105cznie jako nietykalny zas\u00f3b ekologiczny. To tak\u017ce miejsce \u017cycia dla oko\u0142o 20 milion\u00f3w os\u00f3b wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych regionalny rynek i reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne interesy na terenach przynajmniej o\u015bmiu kraj\u00f3w.1<\/sup> Grupy te nie mog\u0105 pozwoli\u0107 sobie na dzia\u0142alno\u015b\u0107 czysto ekologiczn\u0105, ich przetrwanie uzale\u017cnione jest \u015bci\u015ble od eksploatacji otoczenia. Mowa tu zar\u00f3wno o spo\u0142eczno\u015bciach rdzennych, jak i ludno\u015bci nap\u0142ywowej. <\/p>\n\n\n\n Migranci, kt\u00f3rzy osiedlali si\u0119 w Amazonii na przestrzeni XX wieku oraz ostatnich dekad, to przede wszystkim uboga ludno\u015b\u0107 z innych prowincji – na przyk\u0142ad z teren\u00f3w andyjskich – gdzie skrajnie ci\u0119\u017ckie warunki naturalne wraz z konsekwencjami wojen domowych sk\u0142oni\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w do opuszczenia ziem zajmowanych nieraz przez ca\u0142e pokolenia. Ludzie ci, zmuszeni przez g\u0142\u00f3d, a tak\u017ce zach\u0119ceni przez rz\u0105dy \u2013 zainteresowane poszerzeniem zasi\u0119gu narodowych gospodarek \u2013 zacz\u0119li osiedla\u0107 si\u0119 nad g\u0142\u00f3wnymi rzekami Amazonii wypieraj\u0105c jej rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w.2<\/sup> W Peru wci\u0105\u017c jeszcze pokutowa\u0142o my\u015blenie o \u201edziewiczej ziemi\u201d czekaj\u0105cej tylko by j\u0105 zaj\u0105\u0107 i przekszta\u0142ci\u0107 w urodzajne plantacje.<\/p>\n\n\n\n Ziemia ta nie by\u0142a jednak dziewicza ani tak urodzajna, jak si\u0119 wydawa\u0142o. Przeciwnie – stanowi\u0142a w wielu miejscach g\u0119sto zamieszkany obszar, kt\u00f3rego potencja\u0142 gospodarczy zale\u017ca\u0142 na ka\u017cdym kroku od rdzennych technik wypracowanych przez setki lat do\u015bwiadczenia. Rabunkowa gospodarka prowadzona przez nowych osadnik\u00f3w w II po\u0142owie XX wieku zniszczy\u0142a du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 las\u00f3w Amazonii peruwia\u0144skiej.2<\/sup> Podobnie sta\u0142o si\u0119 w Brazylii, gdzie ziemia karczowana pod kolejne pastwiska dla byd\u0142a staje si\u0119, pi\u0119d\u017a po pi\u0119dzi bezu\u017cytecznym ugorem. Wysuszenie gleb, kurcz\u0105ca si\u0119 ilo\u015b\u0107 niepoznanych nawet jeszcze gatunk\u00f3w, zanieczyszczenie ekosystemu i kolejne plany naruszaj\u0105ce jego delikatn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 prowadz\u0105 ostatecznie do bankructwa. I nie b\u0119dzie ono udzia\u0142em wy\u0142\u0105cznie ludno\u015bci rdzennej \u2013 chodzi tu tak\u017ce o bankructwo lokalnych rynk\u00f3w kawy, banan\u00f3w czy papai. Mo\u017ce nie w tym roku czy nawet za 10 lat, ale w d\u0142u\u017cszej perspektywie jest ono prawdopodobne. <\/p>\n\n\n\n Problem w tym, \u017ce to, o czym m\u00f3wi si\u0119 ju\u017c g\u0142o\u015bno na uniwersytetach nie interesuje polityk\u00f3w czy inwestor\u00f3w nastawionych na indywidualny zysk lub chwytaj\u0105cych si\u0119 wszelkich sposob\u00f3w na za\u0142atanie bud\u017cetu. Has\u0142o \u201ezr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju\u201d, kt\u00f3re zrobi\u0142o ju\u017c karier\u0119 w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, w Peru czy Brazylii ci\u0105gle pr\u00f3buje si\u0119 przebi\u0107 z wymiaru gustownych abstrakcji do obszaru praktycznych rozwi\u0105za\u0144. Na jego szkod\u0119 dzia\u0142a te\u017c pokutuj\u0105cy od XIX wieku postulat \u201ecywilizowania\u201d w\u0142asnych kraj\u00f3w, oczywi\u015bcie na mod\u0142\u0119 zachodni\u0105 i wed\u0142ug obcych wzorc\u00f3w nieprzystaj\u0105cych cz\u0119sto do r\u00f3\u017cnych region\u00f3w, odmiennych geograficznie i kulturowo. Przekonanie, jakoby ludno\u015b\u0107 rdzenna stanowi\u0142a wy\u0142\u0105cznie hamulec rozwoju dla narodowych gospodarek jest zar\u00f3wno niesprawiedliwe, jak i ca\u0142kowicie b\u0142\u0119dne. Wiele grup etnicznych wyra\u017ca gotowo\u015b\u0107 do wsp\u00f3lnej pracy z rz\u0105dem w celu utworzenia dobrze prosperuj\u0105cego rynku bez fatalnych szk\u00f3d dla \u015brodowiska.1<\/sup><\/p>\n\n\n\n Niestety, ludzi tych najcz\u0119\u015bciej nie traktuje si\u0119 powa\u017cnie. Kiedy ogl\u0105dam zdj\u0119cia i filmy z protest\u00f3w ludno\u015bci rdzennej albo gdy czytam o\u015bwiadczenia peruwia\u0144skich polityk\u00f3w zawsze wydaje mi si\u0119, \u017ce ci ostatni po prostu czekaj\u0105. Czekaj\u0105 a\u017c lokalnym aktywistom w kolorowych szatach znudzi si\u0119 pokrzykiwanie, zm\u0119cz\u0105 si\u0119 i zrezygnowani wr\u00f3c\u0105 do dom\u00f3w. Czasem rzuci si\u0119 im jakie\u015b odszkodowanie, jednak zawsze du\u017co mniejsze ni\u017c takie, kt\u00f3re otrzyma\u0142aby strona sporu ciesz\u0105ca si\u0119 nale\u017cytym szacunkiem. Czasami prosi si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 rdzenn\u0105 o opini\u0119 w sprawie tego czy tamtego projektu budowy drogi lub kopalni, ale niewiele podmiot\u00f3w czuje si\u0119 zobowi\u0105zanych do brania tej opinii pod uwag\u0119 przy podejmowaniu decyzji. Nawet wtedy, gdy oczywistym jest fakt, \u017ce jej skutkiem b\u0119dzie zag\u0142ada kilku wsi, dewastacja ekosystemu czy nara\u017cenie ludzi na ci\u0119\u017ckie problemy zdrowotne. Istniej\u0105 co prawda konkretne przepisy, kt\u00f3re spo\u0142eczno\u015b\u0107 mo\u017ce wykorzysta\u0107 w walce o swoje prawa i ziemie. W ci\u0105gu paru ostatnich lat kilka takich spraw teoretycznie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 sukcesem \u2013 co oznacza, \u017ce wymiar sprawiedliwo\u015bci wyda\u0142 wyroki ca\u0142kowicie opowiadaj\u0105ce si\u0119 na korzy\u015b\u0107 ludno\u015bci rdzennej. <\/p>\n\n\n\n I co? I\u2026 nic. W dalekiej Amazonii, za g\u00f3rami, za lasami, dok\u0105d po kr\u0119tej, niekiedy zalanej szosie autobus jedzie kilkadziesi\u0105t godzin, nie ma komu egzekwowa\u0107 prawa. W poczuciu bezkarno\u015bci utrzymuje si\u0119 powszechna korupcja, a wobec problem\u00f3w Indian \u2013 powszechna oboj\u0119tno\u015b\u0107. I tak wszystko zostaje po staremu. Delikatny wietrzyk porusza li\u015b\u0107mi palmowymi, motoriksze bez t\u0142umik\u00f3w rycz\u0105 stadami od \u015bwitu do nocy. Zancudos tn\u0105 jak w\u015bciek\u0142e, leche de tigre smakuje wybornie. Tymczasem \u015bwiat zn\u00f3w obiega wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci kolejnego ekologa z r\u0105k brazylijskich madereros<\/em> \u2013 drwali zajmuj\u0105cych si\u0119 nielegaln\u0105 wycink\u0105. Dzi\u015b jest to Paulo Paulino Guajajara \u2013 aktywista z grupy Stra\u017cnicy Lasu, kt\u00f3ry 1 listopada zosta\u0142 zastrzelony na terenie rezerwatu Ararib\u00f3ia. <\/p>\n\n\n\n Dziennikarze w ostatnich dniach ch\u0119tnie podkre\u015blaj\u0105, jak du\u017c\u0105 rol\u0119 w nasileniu atak\u00f3w na aktywist\u00f3w ma skrajnie prawicowa polityka aktualnego prezydenta Bolsonaro. W tym wypadku zapominaj\u0105 jednak, \u017ce eliminacja niewygodnych obro\u0144c\u00f3w przyrody i ludno\u015bci rdzennej to proces, kt\u00f3ry w Brazylii ma si\u0119 \u015bwietnie ju\u017c od wielu lat i doprawdy trudno by\u0142oby wskaza\u0107 jego pocz\u0105tek. Jako najbardziej oczywisty przyk\u0142ad mog\u0119 wspomnie\u0107 posta\u0107 Chico Mendesa \u2013 przedsi\u0119biorcy, zwi\u0105zkowca i ekologa zamordowanego w 1988 r. w Xapuri. Przypadek najbardziej medialny, ale nie mniej tragiczny od egzekucji Guajajary oraz szeregu innych os\u00f3b, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142y broni\u0107 selwy przed destrukcj\u0105. <\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/asentamiento-humano-Iqui.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/banany.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/DSC_2564.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/storage.googleapis.com\/gorzkayuca\/2019\/11\/ppg.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n