{"id":164,"date":"2019-11-11T18:14:17","date_gmt":"2019-11-11T17:14:17","guid":{"rendered":"https:\/\/gorzkayuca.com\/?p=164"},"modified":"2025-01-19T21:27:29","modified_gmt":"2025-01-19T20:27:29","slug":"zostawic-lime","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/2019\/11\/11\/zostawic-lime\/","title":{"rendered":"Zostawi\u0107 Lim\u0119"},"content":{"rendered":"\n

Je\u015bli chcesz\npozna\u0107 prawdziwe Peru, musisz wyjecha\u0107 z Limy \u2013 tak m\u00f3wi\u0105 niekiedy sami\nPeruwia\u0144czycy oraz ci, kt\u00f3rzy siedz\u0105 w tym kraju ju\u017c na tyle d\u0142ugo, \u017ce przestali\nrusza\u0107 si\u0119 z domu. I rzeczywi\u015bcie, krajobraz zmieniaj\u0105cy si\u0119 za szyb\u0105 autobusu\njakby potwierdza t\u0119 zasad\u0119. Im dalej od centrum stolicy, tym bardziej surowy\nstaje si\u0119 widok, zupe\u0142nie jakby beton miasta uformowany w kamienice, bloki i\nnawierzchni\u0119 dr\u00f3g stopniowo ulega\u0142 dysocjacji, aby na powr\u00f3t zamieni\u0107 si\u0119 we\nwszechobecny py\u0142, a na koniec \u2013 osi\u0105\u015b\u0107 w postaci litej ska\u0142y. <\/p>\n\n\n\n

Autobus kursuj\u0105cy do najbli\u017cej po\u0142o\u017conej cz\u0119\u015bci Amazonii, czyli selwy centralnej, odchodzi\u0142 o dziewi\u0105tej wieczorem, kiedy ulice wszystkich dzielnic pokryte s\u0105 rojem ludzkim tak g\u0119sto, \u017ce miejscami nie wida\u0107 ziemi. Dotyczy to zw\u0142aszcza okolic targowych oraz w\u0119z\u0142\u00f3w komunikacyjnych, gdzie t\u0142ocz\u0105c\u0105 si\u0119 mas\u0119 ludzk\u0105 cierpliwie rozprowadzaj\u0105 po arteriach miasta niezliczone busy i busiki, przedstawiaj\u0105ce r\u00f3\u017cne stadia \u017cycia technicznego. Lima to aktualnie oko\u0142o 12 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w i liczba ta stale ro\u015bnie zasilaj\u0105c g\u0142\u00f3wnie przedmie\u015bcia \u2013 co stanowi ju\u017c cech\u0119 charakterystyczn\u0105 nowoczesnych miast latynoameryka\u0144skich. Je\u017celi wyobrazimy sobie rozrost metropolii w Europie, zapewne pomy\u015blimy o nowych osiedlach deweloperskich tworzonych z my\u015bl\u0105 o pracownikach centrum, gdzie z uporem wznosi s\u0105 coraz wy\u017csze wie\u017cowce. Mo\u017ce pomy\u015blimy tak\u017ce o rewitalizacji zaniedbanych cz\u0119\u015bci historycznych, przygotowuj\u0105cej dawne dzielnice robotnicze na triumfalny przejazd walca gentryfikacji, a lokator\u00f3w \u2013 na podwy\u017ck\u0119 czynsz\u00f3w i utrat\u0119 mieszka\u0144. W Ameryce Po\u0142udniowej za\u015b natychmiast przychodzi do g\u0142owy sta\u0142y i niekontrolowany przyrost tego, co w wielu cz\u0119\u015bciach \u015bwiata okre\u015bla si\u0119 jako slumsy, w Brazylii \u2013 favele, a w Peru \u2013 asentamientos humanos<\/em>. W dos\u0142ownym znaczeniu \u2013 \u201eosiedla ludzkie\u201d, w rzeczywistym za\u015b \u2013 po prostu dzielnice biedoty nap\u0142ywaj\u0105cej z teren\u00f3w sierry i selwy, gdzie dotychczasowe sposoby \u017cycia nie wytrzyma\u0142y pr\u00f3by konflikt\u00f3w zbrojnych oraz  eksperyment\u00f3w gospodarczych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok asentamientos humanos z wiaduktu nad rzek\u0105 Rimac<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Niemal przez ca\u0142e minione stulecie kraj wstrz\u0105sany zamachami stan\u00f3w, a nast\u0119pnie d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 wojn\u0105 domow\u0105, co kilka lat diametralnie zmienia\u0142 kurs w\u0142asnej polityki ekonomicznej. W zale\u017cno\u015bci od tego, kto zwyci\u0119\u017cy\u0142 na kr\u00f3tki moment walk\u0119 o w\u0142adz\u0119, wprowadzano reformy liberalne lub wracano do interwencjonizmu gospodarczego. Dotyczy\u0142o to zar\u00f3wno tych okres\u00f3w, kiedy w\u0142adz\u0119 uda\u0142o si\u0119 wybra\u0107 demokratycznie, jak i czas\u00f3w dyktatur wojskowych. Z dekady na dekad\u0119 sytuacja stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej niepewna a\u017c do pocz\u0105tku lat 80`, gdy kryzys ekonomiczny, rozw\u00f3j narkobiznesu, uderzenie El Ni\u00f1o oraz powstanie \u015awietlistego Szlaku pogr\u0105\u017cy\u0142y kraj w zupe\u0142nym chaosie. Dzia\u0142ania zbrojne trwa\u0142y przez kilkana\u015bcie lat poch\u0142aniaj\u0105c najwi\u0119cej ofiar w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej nara\u017conej z ka\u017cdej strony na r\u00f3\u017cne formy odwetu. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce w takiej atmosferze odby\u0142o si\u0119 wst\u0105pienie Peru na drog\u0119 neoliberalizmu i wprowadzenie wolnego rynku, dokonane w latach 90` pod wodz\u0105 prezydenta Fujimori z istotnym wk\u0142adem Banku \u015awiatowego oraz MFW. Moment ten m\u00f3g\u0142by by\u0107 postrzegany jako nowy rozdzia\u0142 w historii pa\u0144stwa, gdyby nie zwrot prezydenta w kierunku w\u0142adzy autorytarnej. Pierwsze lata peruwia\u0144skiej gospodarki wolnorynkowej to lata ci\u0119\u017ckich walk partyzanckich. To tak\u017ce okres, po kt\u00f3rym prezydent, oskar\u017cony o utworzenie szwadron\u00f3w \u015bmierci i ludob\u00f3jstwo uciek\u0142 z kraju, a po bezdro\u017cach i miasteczkach w\u0119drowa\u0142y tysi\u0105ce ludzi zbieg\u0142ych ze spalonych i wymordowanych wsi. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich powr\u00f3ci\u0142a p\u00f3\u017aniej do stron rodzinnych, aby podj\u0105\u0107 heroiczne wysi\u0142ki odbudowania swoich spo\u0142eczno\u015bci. Dla wielu os\u00f3b powr\u00f3t okaza\u0142 si\u0119 jednak niemo\u017cliwy. Powszechnym i trwa\u0142ym dziedzictwem sta\u0142a za to ogromna narodowa trauma, nad kt\u00f3r\u0105 do dzi\u015b pochylaj\u0105 si\u0119 komisje, badacze i organizacje humanitarne, poniewa\u017c nieodwracalnie naznaczy\u0142a ona codzienne \u017cycie Peru. <\/p>\n\n\n\n

Wojna ustanowi\u0142a apogeum pod wzgl\u0119dem migracji wewn\u0105trz kraju i znacznie nasili\u0142a zjawisko wszechobecne ju\u017c od pierwszej po\u0142owy XX wieku. Wtedy bowiem rozpocz\u0119to proces zwany habilitaci\u00f3n de la selva<\/em>, polegaj\u0105cy na masowym zaw\u0142aszczaniu ziemi ludno\u015bci rdzennej w celu rozwoju r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119zi narodowego przemys\u0142u. W ramach tego przedsi\u0119wzi\u0119cia werbowano m.in. skromnych przedsi\u0119biorc\u00f3w z teren\u00f3w g\u00f3rskich i osiedlano ich nad rzekami w lasach deszczowych, czyni\u0105c z nich nagle amazo\u0144skich plantator\u00f3w kawy czy banan\u00f3w. Colonos andinos<\/em> \u2013 koloni\u015bci andyjscy \u2013 nie maj\u0105cy poj\u0119cia o warunkach \u017cycia i uprawiania ziemi w selwie, zapocz\u0105tkowali urbanizacj\u0119 tego regionu, przyczyniaj\u0105c si\u0119 tak\u017ce do znacznego wylesienia i wyniszczenia gleb. Z biegiem czasu warunki egzystencji stawa\u0142y si\u0119 coraz ci\u0119\u017csze \u2013 zar\u00f3wno dla osadnik\u00f3w, jak i dla miejscowych spo\u0142eczno\u015bci rdzennych, kt\u00f3re bardzo d\u0142ugo traktowano jak nieistotny element krajobrazu. Rozw\u00f3j narkobiznesu oraz walki partyzanckie, tocz\u0105ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Amazonii centralnej, zmusi\u0142y ca\u0142e grupy do ucieczek i kolejnych migracji. Znaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107, pozbawiona dom\u00f3w i \u017ar\u00f3d\u0142a dochodu, tu\u0142aj\u0105c si\u0119 po kraju do\u0142\u0105cza\u0142a pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej do g\u0142\u00f3wnego nurtu p\u0142yn\u0105cego w kierunku wybrze\u017ca. Ludno\u015b\u0107 przymieraj\u0105ca g\u0142odem i marz\u0105ca o lepszym bycie ca\u0142ymi rodzinami sprowadza\u0142a si\u0119 do stolicy. A poniewa\u017c nie mia\u0142a ani grosza na wynajem czy kupno mieszkania zajmowa\u0142a po prostu najbli\u017cszy sp\u0142achetek ziemi u ko\u0144ca wylot\u00f3wki. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rzeka Rimac oddzielaj\u0105ca „cywilizowan\u0105” Lim\u0119 od jej biedniejszej, drugiej po\u0142owy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zawsze kiedy pr\u00f3buj\u0119 to sobie wyobrazi\u0107 uderza mnie jako Europejk\u0119 nierealistyczno\u015b\u0107 podobnej sceny, a zarazem jej dojmuj\u0105ca prostota \u2013 ot, \u015bcie\u017ck\u0105 z g\u00f3r schodzi rodzina lub mo\u017ce podje\u017cd\u017ca na pace dostawczego auta. W workach dzier\u017c\u0105 ca\u0142y dobytek, par\u0119 ubra\u0144, kilka garnk\u00f3w, narz\u0119dzi i pami\u0105tek. Docieraj\u0105 na skraj przedmie\u015bcia i bior\u0105 w posiadanie te kolejnych kilka metr\u00f3w twardej \u017c\u00f3\u0142tej ziemi. Rozk\u0142adaj\u0105 prowizoryczny ob\u00f3z, na \u015bmietnikach za magazynami szukaj\u0105 tymczasowych cz\u0119\u015bci \u2013 mo\u017ce paru fragment\u00f3w blachy falistej, desek czy kawa\u0142k\u00f3w folii. Wieczorem nad ma\u0142ym ogniskiem gotuj\u0105 ry\u017c, a rankiem id\u0105 szuka\u0107 pracy. M\u0119\u017cczy\u017ani rozgl\u0105daj\u0105 si\u0119 za zaj\u0119ciem na budowach, kobiety najmuj\u0105 si\u0119 do wszelkich prac us\u0142ugowych, dzieci penetruj\u0105 zakamarki szukaj\u0105c okazji w drobnym handlu. <\/p>\n\n\n\n

Tak \u2013 tutaj  absolutnie nikogo nie oburza fakt, \u017ce dziecko pracuje \u2013 samodzielnie lub jako pomoc rodzic\u00f3w. Nikt te\u017c nie \u015bciga drobnej przedsi\u0119biorczo\u015bci o wymagane pozwolenia czy zaleg\u0142e podatki. W\u0142adze Limy dobrze zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce nadgorliwo\u015b\u0107 prawna oznacza\u0142aby dla wielu ludzi \u015bmier\u0107 g\u0142odow\u0105, a dla lepiej sytuowanych dzielnic stolicy \u2013 nader niewygodne zamieszki. Dlatego prawo \u2013 w osobach urz\u0119dnik\u00f3w czy policji \u2013 rzadko wkracza na te samorzutnie wytyczone uliczki, pn\u0105ce si\u0119 coraz wy\u017cej odk\u0105d wykorzystano ostatni metr p\u0142askiego terenu pomi\u0119dzy g\u00f3rami a oceanem. Dlatego te\u017c mijaj\u0105 dekady zanim w\u0142adze zdecyduj\u0105 si\u0119 na uznanie faktu istnienia nowych dzielnic, co niejako zobowi\u0105zuje do rozpocz\u0119cia \u017cmudnego procesu w\u0142\u0105czenia ich w miejsk\u0105 infrastruktur\u0119 \u2013 doprowadzenia wody, pr\u0105du i kanalizacji. Za dnia asentamientos humanos nie stanowi\u0105 mi\u0142ego widoku \u2013 niekt\u00f3re kwarta\u0142y s\u0105  pomalowane na jaskrawe kolory, co fajnie wygl\u0105da z oddali, kiedy stoi si\u0119 w wysokim punkcie i podziwia panoram\u0119 stolicy. Z bliska jednak wida\u0107 i czu\u0107 ju\u017c co innego \u2013 przede wszystkim br\u00f3d, smr\u00f3d i wypisane na twarzach oraz cia\u0142ach choroby. <\/p>\n\n\n\n

A jednak tego wieczoru, kiedy po raz pierwszy wyje\u017cd\u017ca\u0142am z Limy i gdy autobus powoli i ostro\u017cnie przetacza\u0142 si\u0119 poprzez mobiln\u0105 mas\u0119 ludzk\u0105, patrzy\u0142am przez szyb\u0119 w absolutnym zachwycie. Asentamientos humanos rozb\u0142yska\u0142y tysi\u0105cami palenisk p\u0142on\u0105cych na wzg\u00f3rzach, gdzie mieszka\u0144cy szykowali posi\u0142ki i sp\u0119dzali czas wsp\u00f3lnie z s\u0105siadami. Korytem ulicy p\u0142yn\u0119li ludzie wracaj\u0105cy z pracy do rodzin, przybijaj\u0105cy na chwil\u0119 do brzeg\u00f3w, aby zakupi\u0107 woreczek komosy, tamales<\/em> w li\u015bciach bijao<\/em>, cukierki dla dzieci, jajko czy kawa\u0142ek kurczaka zarzynanego tu\u017c obok kramu nad studzienk\u0105. Inni zatrzymywali si\u0119 na kolacj\u0119 wok\u00f3\u0142 dymi\u0105cych garkuchni, gdzie na ro\u017cnach skwiercza\u0142y szasz\u0142yki anticuchos<\/em>, a z dzbank\u00f3w rozlewano chicha morada<\/em> \u2013 lekko alkoholowy s\u0142odki nap\u00f3j wytwarzany z purpurowej kukurydzy. Dooko\u0142a t\u0119tni\u0142o \u017cycie \u2013 rodzinne i towarzyskie \u2013 zupe\u0142nie zwyczajne, pe\u0142ne rozm\u00f3w i \u015bmiechu. Ten czy \u00f3w przysiada\u0142 pod murem na pogaw\u0119dk\u0119, zerkaj\u0105c od czasu do czasu na dzieciaki bawi\u0105ce si\u0119 pomi\u0119dzy ko\u0142ami w\u00f3zk\u00f3w handlarzy. M\u0142odzi ch\u0142opcy i dziewcz\u0119ta popijali chich\u0119 i nie zsiadaj\u0105c z zaparkowanych motor\u00f3w prowadzili t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 weso\u0142\u0105 i napi\u0119t\u0105 gr\u0119 opart\u0105 na wymianie ulotnych spojrze\u0144, \u017cart\u00f3w i gest\u00f3w, kt\u00f3ra niemal wsz\u0119dzie i zawsze wygl\u0105da tak samo. Patrzy\u0142am, po\u017ceraj\u0105c wzrokiem ten obraz i tych ludzi, dop\u00f3ki autobus sun\u0105cy powoli niczym cia\u0142o obce przez mrowisko, nie dotar\u0142 do autostrady znikaj\u0105cej mi\u0119dzy pasmami g\u00f3r, a za szyb\u0105 zapanowa\u0142a ciemno\u015b\u0107. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Je\u015bli chcesz pozna\u0107 prawdziwe Peru, musisz wyjecha\u0107 z Limy \u2013 tak m\u00f3wi\u0105 niekiedy sami Peruwia\u0144czycy oraz ci, kt\u00f3rzy siedz\u0105 w tym kraju ju\u017c na tyle d\u0142ugo, \u017ce przestali rusza\u0107 si\u0119 z domu. I rzeczywi\u015bcie, krajobraz zmieniaj\u0105cy si\u0119 za szyb\u0105 autobusu jakby potwierdza t\u0119 zasad\u0119. Im dalej od centrum stolicy, tym bardziej surowy staje si\u0119 widok,…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/164"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=164"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":827,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/164\/revisions\/827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}