{"id":195,"date":"2019-11-22T19:22:03","date_gmt":"2019-11-22T18:22:03","guid":{"rendered":"https:\/\/gorzkayuca.com\/?p=195"},"modified":"2025-01-19T21:27:12","modified_gmt":"2025-01-19T20:27:12","slug":"szlakiem-sciezki-wojennej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/2019\/11\/22\/szlakiem-sciezki-wojennej\/","title":{"rendered":"Szlakiem \u015bcie\u017cki wojennej"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Tyle si\u0119 naczyta\u0142am o granicy selwy amazo\u0144skiej jako symbolicznej linii oddzielaj\u0105cej natur\u0119 od cywilizacji, \u017ce pod\u015bwiadomie spodziewa\u0142am si\u0119 ujrze\u0107 za kolejnym zakr\u0119tem co\u015b na kszta\u0142t \u015bciany zielonego g\u0105szczu zaj\u0119tego milcz\u0105c\u0105 walk\u0105 o odzyskanie tego kawa\u0142ka matki ziemi, kt\u00f3ry pad\u0142 ofiar\u0105 drogi krajowej 22B. Zmiana krajobrazu nast\u0119powa\u0142a jednak p\u0142ynnie. Kiedy autobus jad\u0105cy od wybrze\u017ca na wsch\u00f3d znalaz\u0142 si\u0119 ju\u017c po drugiej stronie g\u00f3rskiego pasma i ostro\u017cnie sp\u0142ywa\u0142 serpentynami coraz ni\u017cej, nagie kamienie i ska\u0142y zacz\u0119\u0142y okrywa\u0107 si\u0119 ro\u015blinno\u015bci\u0105 \u2013 najpierw rachityczn\u0105, nie\u015bmia\u0142\u0105 i kolczast\u0105 \u2013 p\u00f3\u017aniej coraz bardziej swobodn\u0105 i zr\u00f3\u017cnicowan\u0105. Wystarczy\u0142o kilka godzin, aby widok za szyb\u0105 zosta\u0142 ca\u0142kowicie zdominowany przez wielk\u0105, mieni\u0105c\u0105 si\u0119 ziele\u0144, podkre\u015blon\u0105 jeszcze przez wartko zasuwaj\u0105c\u0105 rzek\u0119 Chanchamayo. Ta rozleg\u0142a, rw\u0105ca, miejscami lazurowa wst\u0119ga wi\u0142a si\u0119 tak samo jak droga przez g\u00f3ry, co chwila skr\u0119caj\u0105c w\u015br\u00f3d pot\u0119\u017cnych klif\u00f3w. Moim zdaniem g\u00f3rzysta selwa centralna Peru jest prawdopodobnie jednym z najpi\u0119kniejszych miejsc w Amazonii, je\u017celi \u2013 a jest to istotny warunek \u2013 okre\u015blamy tu pi\u0119kno krajobrazu okiem Europejczyka. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Lasy amazo\u0144skie dziel\u0105 si\u0119 na dwa podstawowe rodzaje \u2013 selva baja (co po polsku oznacza po prostu niska) porastaj\u0105ca tereny zalewowe wielkich rzek takich, jak Amazonka czy Ukajali \u2013 oraz selva alta (wysoka), czyli puszcza g\u00f3rska. W tej drugiej panuje nieco odmienny klimat, bardziej sprzyjaj\u0105cy dla przybysz\u00f3w z innych stron \u015bwiata. Temperatury mog\u0105 utrzymywa\u0107 si\u0119 w okolicach trzydziestu stopni Co<\/sup>, ale atmosfera jest raczej rze\u015bka, woda biegn\u0105ca z g\u00f3r \u2013 lodowata. Ziemi\u0119 za\u015b z powodzeniem uprawia si\u0119 w dolinach oraz na dost\u0119pnych pi\u0119trach o \u0142agodniejszym k\u0105cie nachylenia. Nic dziwnego, \u017ce miejsce to sta\u0142o si\u0119 ju\u017c pod koniec XIX wieku popularnym kierunkiem europejskiego osadnictwa, przede wszystkim z dzisiejszych W\u0142och, Austrii i Niemiec. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
La Merced – Plaza de las Armas<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

To W\u0142osi za\u0142o\u017cyli miasteczka La Merced i San Ram\u00f3n, Niemcy \u2013 Oxapamp\u0119, a Austriacy \u2013 Pozuzo. Dwa ostatnie do dzi\u015b mog\u0105 pochwali\u0107 si\u0119 architektur\u0105, kuchni\u0105 oraz zabawami importowanymi prosto z serca Tyrolu. Oznacza to, \u017ce krajobraz naturalny jest tutaj \u2013 o wiele bardziej ni\u017c gdzie indziej \u2013 uporz\u0105dkowany na mod\u0142\u0119 zachodni\u0105. Drogi s\u0105 niez\u0142ej jako\u015bci, a pobocza i ulice sprawiaj\u0105 wra\u017cenie, jakby by\u0142y od czasu do czasu sprz\u0105tane. W tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata, gdzie brzegi rzek czy w\u0105skie pasy przydro\u017cne potrafi\u0105 wygl\u0105da\u0107 jak dzikie wysypiska, to naprawd\u0119 ewenement. Ponadto miejscowi s\u0105 \u015bwiadomi walor\u00f3w turystycznych selwy centralnej \u2013 jest ona ch\u0119tnie wybierana na wakacje przez Peruwia\u0144czyk\u00f3w mieszkaj\u0105cych w innych cz\u0119\u015bciach kraju. Dlatego zadbano o zorganizowanie atrakcji takich, jak ogrody botaniczne, sady owocowe piel\u0119gnowane przez siostry zakonne, stawy hodowlane ryb amazo\u0144skich, motylarnie oraz mini-ogr\u00f3d zoologiczny w d\u017cungli, gdzie mo\u017cna bez problemu zobaczy\u0107 gatunki normalnie trzymaj\u0105ce si\u0119 z dala od siedlisk ludzkich. W g\u00f3rach wytyczone s\u0105 szlaki turystyczne prowadz\u0105ce do bajecznych wodospad\u00f3w \u2013 nie zapomniano te\u017c o okre\u015bleniu ich stopnia trudno\u015bci \u2013 od rodzinnego „familiar” do \u201enivel: Indiana Jones\u201d. Generalnie mog\u0119 zapewni\u0107 wszystkich, \u017ce widoki zwalaj\u0105 z n\u00f3g. Pytanie \u2013 czy to dzi\u0119ki europeizacji tej cz\u0119\u015bci Amazonii \u2013 czy te\u017c odwrotnie \u2013 dzi\u0119ki oryginalnej Amazonii kipi\u0105cej wci\u0105\u017c pod cienk\u0105 warstewk\u0105 przyro\u015bni\u0119tej obcej sk\u00f3ry? <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ogr\u00f3d botaniczny
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Wodospad Badayoz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Dzisiejszy efekt jest z pewno\u015bci\u0105 wypadkow\u0105 spotkania odleg\u0142ych kultur, kt\u00f3re z czasem uczyni\u0142o dziki krajobraz przyst\u0119pnym i osi\u0105galnym dla ka\u017cdego. Szukaj\u0105c selwy \u201eautentycznej\u201d, czyli w tych czasach po prostu biedniejszej, w\u0119drowa\u0142am po zakamarkach miasteczek i targowiskach, przesiadywa\u0142am w garkuchniach pod dworcem i rozmawia\u0142am z r\u00f3\u017cnymi przewodnikami wycieczek, czasami dostrzegaj\u0105c p\u0119kni\u0119cia na fasadzie zawodowego u\u015bmiechu i wyuczonej narracji. Takie poszukiwania prowadz\u0105 zawsze do tematu ludno\u015bci rdzennej, kt\u00f3rej sytuacja \u2013 tak jak w innych cz\u0119\u015bciach Amazonii \u2013 nie jest tutaj \u0142atwa. Tereny wyznaczone dla comunidades<\/em> konsekwentnie kurcz\u0105 si\u0119 w obliczu kolejnych plan\u00f3w inwestycyjnych, niekt\u00f3re grupy etniczne z konieczno\u015bci zamieniaj\u0105 w\u0142asne tradycje w atrakcje dla przyjezdnych. Ogl\u0105daj\u0105c je mo\u017cna odnie\u015b\u0107 bardzo nieprzyjemne wra\u017cenie \u2013 jakby z g\u00f3ry narzucono ci rol\u0119 pustego, nie\u015bwiadomego g\u0142upka, w kt\u00f3rej odtwarza si\u0119 po latach karykatura kolonisty. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce nie znasz historii i nie masz poj\u0119cia o tym, co dzia\u0142o si\u0119 na tych ziemiach zanim nadci\u0105gn\u0119li osadnicy \u2013 najpierw z Europy, a p\u00f3\u017aniej z And\u00f3w. W Peru opr\u00f3cz naukowc\u00f3w prawie nikt nie pami\u0119ta, \u017ce ci ta\u0144cz\u0105cy dla wycieczek Indianie Ash\u00e1ninka1<\/sup> czy Amuesha to potomkowie lud\u00f3w, kt\u00f3re w XVIII wieku pokona\u0142y armi\u0119 Hiszpanii. Bardzo sugestywne je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, ile miejsca w narodowej pami\u0119ci Peru zajmuj\u0105 bunty india\u0144skie zako\u0144czone kl\u0119sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wspomina\u0142am ju\u017c wcze\u015bniej o d\u0142ugiej i trudnej relacji pomi\u0119dzy sierr\u0105 andyjsk\u0105 a selw\u0105 amazo\u0144sk\u0105. Z perspektywy czasu mo\u017cna oceni\u0107, jak korzystna by\u0142a ta wzajemna niech\u0119\u0107 plemion nizinnych i g\u00f3rskich dla wszelkiej obcej si\u0142y szykuj\u0105cej si\u0119 do ekspansji na ich terytorium. W historii znalaz\u0142 si\u0119 jednak wyj\u0105tek \u2013 spektakularny moment, kiedy dosz\u0142o do ich zjednoczenia przeciwko pot\u0119dze kolonialnej. Razem potrafi\u0142y przeciwstawi\u0107 si\u0119 oddzia\u0142om hiszpa\u0144skim na tyle skutecznie, by ostudzi\u0107 zap\u0119dy zar\u00f3wno osadnik\u00f3w, jak i misjonarzy niemal na ca\u0142e stulecie. Do tego potrzeba by\u0142o jednak charyzmatycznego lidera \u2013 przyw\u00f3dcy, kt\u00f3ry odegra\u0142 rol\u0119 india\u0144skiego mesjasza. <\/p>\n\n\n\n

Wyobra\u017a sobie t\u0119 pi\u0119kn\u0105 krain\u0119 jako bezdro\u017cny las wyrastaj\u0105cy nad brzegami rzek i wznosz\u0105cy si\u0119 po zboczach g\u00f3r a\u017c po ciemne i nagie ska\u0142y. Nad wodami znajduj\u0105 si\u0119 liczne chaty i maloki, ludzie \u017cyj\u0105 w du\u017cym rozproszeniu uprawiaj\u0105c znan\u0105 im od lat tzw. gospodark\u0119 \u017carow\u0105. Polega to na stopniowej eksploatacji ziemi \u2013 kontrolowanym wypalaniu niewielkich powierzchni d\u017cungli pod uprawy \u2013 a nast\u0119pnie przenoszeniu si\u0119 dalej, tak aby wykorzystany teren mia\u0142 czas si\u0119 zregenerowa\u0107. Plony zebrane z poletek uzupe\u0142niane s\u0105 poprzez rybo\u0142\u00f3wstwo oraz polowania. Ryby w selwie amazo\u0144skiej \u0142owi si\u0119 szczeg\u00f3lnie w porze suchej, kiedy woda jest p\u0142ytka i nie daje zbyt wielu kryj\u00f3wek. Na zwierz\u0119ta poluje si\u0119 za\u015b w porze deszczowej, gdy l\u0105d jest w du\u017cej mierze zalany i brakuje mo\u017cliwo\u015bci szybkiej ucieczki.2<\/sup> Jest ko\u0144c\u00f3wka XVII wieku. Dawno upad\u0142 inkaski system, kt\u00f3ry zreszt\u0105 nigdy nie zakorzeni\u0142 si\u0119 na tych ziemiach zbyt mocno, a rami\u0119 administracji hiszpa\u0144skiej nie si\u0119ga jeszcze do bogactw selwy. \u017byje si\u0119 spokojnie, cho\u0107 zapewne pog\u0142oski nap\u0142ywaj\u0105ce ze strony g\u00f3r zaczynaj\u0105 budzi\u0107 obawy. Zw\u0142aszcza, \u017ce od strony Tarmatambo zaczynaj\u0105 przybywa\u0107 biali m\u0119\u017cczy\u017ani z opowie\u015bciami o nowym, jedynym bogu. <\/p>\n\n\n\n

Pierwsze wyprawy misjonarzy na te tereny motywowane by\u0142y dwoma czynnikami \u2013 zadaniem ewangelizacji oraz zaj\u0119ciem s\u0142ynnego Cerro de la Sal. Wzg\u00f3rze (hiszp.: cerro<\/em>) stanowi\u0142o bowiem \u017ar\u00f3d\u0142o soli dodawanej do po\u017cywienia przez wiele grup etnicznych \u2013 s\u00f3l kupowano na drodze handlu wymiennego, najcz\u0119\u015bciej w zamian za inne produkty selwy.3<\/sup> W drugiej po\u0142owie XVII wieku pr\u00f3bowali przej\u0105\u0107 nad nim kontrol\u0119 kolejno jezuici i Hiszpanie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wypraw ko\u0144czy\u0142a si\u0119 jednak \u015bmierci\u0105 \u2013 zar\u00f3wno konkwistador\u00f3w jak i duchownych. Uda\u0142o si\u0119 dopiero franciszkanom, kt\u00f3rzy prowadz\u0105c zr\u0119czn\u0105 polityk\u0119 mi\u0119dzyetniczn\u0105 nawi\u0105zali sojusze z plemionami g\u00f3rskimi przeciwko plemionom nizinnym. Dzi\u0119ki temu w razie ataku byli w stanie przetrwa\u0107 do nadej\u015bcia posi\u0142k\u00f3w. \u015awiadomi, \u017ce krzy\u017c nie wystarczy tutaj bez wsparcia militarnego, zak\u0142adali przy misjach kolejne garnizony, jak w przypadku Quimiri, Enano czy Sonomoro. Gwarantuj\u0105c pewne zaplecze obronne, zdo\u0142ali nak\u0142oni\u0107 osadnik\u00f3w hiszpa\u0144skich oraz metyskich z pobliskich g\u00f3r do kolonizacji selwy centralnej.4<\/sup> <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mapa okolic Cerro de la Sal i selwy centralnej z zaznaczeniem grup etnicznych;
\u017ar\u00f3d\u0142o: http:\/\/trazohumanistico.blogspot.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sytuacja rozwin\u0119\u0142a si\u0119 bardzo szybko, a\nw\u0142a\u015bciwie rozwin\u0119\u0142y si\u0119 hacjendy i latyfundia. Ludno\u015b\u0107 rdzenna \u2013 pocz\u0105tkowo\nskuszona nie tyle s\u0142owem bo\u017cym, ile prezentami w postaci metalowych narz\u0119dzi \u2013\ntraci\u0142a ziemie i pada\u0142a ofiar\u0105 wyzysku. Na Cerro de la Sal pracowa\u0142a ju\u017c w\npe\u0142ni kontrolowana przez franciszkan\u00f3w kopalnia, poszukiwano tak\u017ce z\u0142ota. Si\u0142\u0119\nrobocz\u0105 haruj\u0105c\u0105 praktycznie za darmo stanowili za\u015b Indianie \u2013 przede wszystkim\nAsh\u00e1ninka i Amuesha, kt\u00f3rym nakazano osiedli\u0107 si\u0119 w tzw.\nredukcjach czyli wioskach misyjnych. \u00d3wczesne prawo obowi\u0105zuj\u0105ce w koloniach\nhiszpa\u0144skich zabrania\u0142o wprawdzie nak\u0142adania r\u00f3\u017cnych form wyzysku na\nspo\u0142eczno\u015bci obj\u0119te ewangelizacj\u0105. Teoretycznie uznawano bowiem, \u017ce ludzie ci\nnie s\u0105 jeszcze w stanie zrozumie\u0107, np. czym jest podatek i dlaczego mieliby si\u0119\nczu\u0107 zobowi\u0105zani wobec ko\u015bcio\u0142a i korony. W praktyce jednak prawo nie si\u0119ga\u0142o\nzbyt daleko od dworu w Madrycie czy szko\u0142y w Salamance, a jego ostatni bastion\nw Limie ch\u0119tnie przymyka\u0142 oko wobec wizji \u0142atwiejszych zysk\u00f3w.4<\/sup> Nie\nwzi\u0105\u0142 jednak pod uwag\u0119 determinacji ludno\u015bci rdzennej.<\/p>\n\n\n\n

Zakazy kontynuowania tradycji plemiennych, surowa dyscyplina oraz wyzysk ekonomiczny w ci\u0105gu kilku dekad przepe\u0142ni\u0142y czar\u0119. Pierwsze bunty rozproszonych plemion zosta\u0142y spacyfikowane, ale w 1742 r. pojawi\u0142 si\u0119 kto\u015b, kto umia\u0142 przem\u00f3wi\u0107 i zyska\u0107 pos\u0142uch wszystkich. Zar\u00f3wno jego pochodzenie, jak i \u015bmier\u0107 do dzi\u015b stanowi\u0105 zagadk\u0119. Trudno o potwierdzenie kt\u00f3rejkolwiek z wielu legend kr\u0105\u017c\u0105cych pomi\u0119dzy sierr\u0105 i selw\u0105. On sam przedstawi\u0142 si\u0119 jako Juan Santos Atahuallpa Apuinga Guainacapac \u2013 a imi\u0119 jego sugerowa\u0142o pierwiastek boski, zar\u00f3wno inkaski, jak i chrze\u015bcija\u0144ski. Jego wykszta\u0142cenie mog\u0142o wskazywa\u0107, \u017ce by\u0142 on dawnych uczniem kt\u00f3rego\u015b z g\u00f3rskich kolegi\u00f3w jezuickich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Juan Santos Atahuallpa – portret z XVIII w.
Obraz oryginalny znajduje si\u0119 w Centro de Estudios Hist\u00f3ricos Militares del Per\u00fa <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W mitologii amazo\u0144skiej i andyjskiej istnieje pewien mit4<\/sup> \u2013 mit o Inkarri \u2013 kt\u00f3ry opiera si\u0119 na fakcie, \u017ce nikt nie zna ostatecznego miejsca spoczynku Atahuallpy. Zw\u0142oki w\u0142adcy, straconego przez Pizarra na pocz\u0105tku konkwisty Peru, zosta\u0142y wykradzione w noc po egzekucji \u2013 zapewne przez jego bliskich, kt\u00f3rzy chcieli po\u017cegna\u0107 go wed\u0142ug swoich zwyczaj\u00f3w. Mit g\u0142osi, \u017ce w\u0142adca zosta\u0142 po\u0107wiartowany, \u017ce jego g\u0142owa pogrzebana jest gdzie\u015b w okolicach Cuzco, a pozosta\u0142e cz\u0119\u015bci w odleg\u0142ych punktach upad\u0142ego imperium. Mo\u017ce to potrwa\u0107 wiele stuleci, ale przez ca\u0142y ten czas z g\u0142owy Inki powoli, wiek za wiekiem, odrastaj\u0105 coraz d\u0142u\u017csze w\u0142osy i arterie. Przyjdzie dzie\u0144, w kt\u00f3rym cia\u0142o Inki z\u0142\u0105czy si\u0119 na powr\u00f3t, a w\u0142adca powr\u00f3ci, aby odzyska\u0107 panowanie. Tego dnia ziemie zaw\u0142aszczone przez bia\u0142ych powr\u00f3c\u0105 w r\u0119ce Indian. <\/p>\n\n\n\n

Juan Santos w 1742 r. zaprezentowa\u0142 si\u0119 plemionom selwy centralnej jako potomek Atahuallpy, w domy\u015ble – ten w\u0142a\u015bnie powracaj\u0105cy Inka – i wezwa\u0142 ludno\u015b\u0107 do walki z Hiszpani\u0105. Za bro\u0144 chwycili Ash\u00e1ninka, Amuesha, Shipibo, Conibo, Piro i inne, mniej wtedy znane, ale liczne plemiona. Ponadto w powstaniu wzi\u0119li udzia\u0142 tak\u017ce niewolnicy czarnosk\u00f3rzy, odgrywaj\u0105c znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 dzi\u0119ki lepszej znajomo\u015bci broni oraz zwyczaj\u00f3w swoich pan\u00f3w. O\u015brodki misyjne spalono, franciszkan\u00f3w zabito, a wraz z nimi wszystkich osadnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli uciec. Wyzwolenie selwy by\u0142o nag\u0142e, brutalne i skuteczne \u2013 nie mia\u0142 to by\u0107 jednak wcale koniec dzia\u0142a\u0144 wojennych. Wraz z post\u0119powaniem oddzia\u0142\u00f3w Santosa, do powstania przy\u0142\u0105cza\u0142y si\u0119 kolejne spo\u0142eczno\u015bci z wyzwalanych teren\u00f3w, a tak\u017ce uboga ludno\u015b\u0107 metyska, zwykle pomijana w podziale d\u00f3br przez w\u0142adze kolonialne. Wed\u0142ug zapisk\u00f3w z roku 1744 si\u0142y rebelii liczy\u0142y ju\u017c pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy uzbrojonych ludzi i wci\u0105\u017c ros\u0142y \u2013 podobnie jak przekonanie o boskim pochodzeniu g\u0142\u00f3wnego wodza.4<\/sup> <\/p>\n\n\n\n

Wojna podjazdowa\nIndian przeciwko oddzia\u0142om nades\u0142anym z Limy trwa\u0142a dziesi\u0119\u0107 lat. Przez dekad\u0119\nHiszpanie pr\u00f3bowali spacyfikowa\u0107 powstanie, uciekaj\u0105c si\u0119 nawet do pr\u00f3by\nprzekupienia jednego z g\u0142\u00f3wnych sojusznik\u00f3w Juana Santosa \u2013 lidera Amuesha\nMateo de Assia. Plan zdrady nie powi\u00f3d\u0142 si\u0119 i ostatecznie przyspieszy\u0142 kl\u0119sk\u0119\nsi\u0142 kolonialnych na terenie selwy. Ofensywa india\u0144ska zatrzyma\u0142a si\u0119 jednak w\npasie sierry, gdzie warunki nie sprzyja\u0142y prowadzeniu d\u0142ugich obl\u0119\u017ce\u0144 sk\u0105din\u0105d\ndobrze ufortyfikowanych garnizon\u00f3w. Ostatecznie w 1752 r. po nieudanym, ale\nwyj\u0105tkowo zaciek\u0142ym ataku na g\u00f3rskie pueblo Andamarca, Juan Santos wycofa\u0142 si\u0119\ndo selwy, za\u015b wojska hiszpa\u0144skie \u2013 w g\u00f3ry i na wybrze\u017ce. A\u017c do drugiej po\u0142owy\nXIX wieku nie zapu\u015bci\u0142 si\u0119 tutaj \u017caden mnich, \u017co\u0142nierz ani samozwa\u0144czy\nplantator.4<\/sup> Ludno\u015b\u0107 rdzenna odetchn\u0119\u0142a z ulg\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nie wiadomo jaki by\u0142 koniec Juana Santosa, ale wie\u015b\u0107 gminna g\u0142osi, \u017ce w\u0142adca potkn\u0105\u0142 si\u0119 o w\u0142asn\u0105 \u201ebosko\u015b\u0107\u201d. Na jednym ze zgrupowa\u0144 zjednoczonych oddzia\u0142\u00f3w, podczas \u015bwi\u0119towania zwyci\u0119stwa, kilku dobrze ju\u017c wstawionych wyznawc\u00f3w postanowi\u0142o dowie\u015b\u0107 ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce Santos faktycznie jest bogiem. I zastrzelili go. Inne przekazy m\u00f3wi\u0105, \u017ce do\u017cy\u0142 nawet p\u00f3\u017anego wieku w Metraro, kt\u00f3re stanowi centrum \u015bwiata w kosmologii plemienia Amuesha. Tutaj spotykaj\u0105 si\u0119 dwie g\u00f3rskie rzeki: Chanchamayo i Paucartambo, aby p\u0142yn\u0105\u0107 dalej razem jako jedna: Perene.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Chanchamayo + Paucartambo = Perene<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dziwnie jest wyobrazi\u0107 sobie to wszystko, siedz\u0105c w kawiarni tropikalnego ogrodu botanicznego lub p\u0142ac\u0105c za bilet wst\u0119pu na szlak do absolutnie przecudownej Catarata Velo de la Novia. Najdziwniej za\u015b mo\u017cna poczu\u0107 si\u0119 w czym\u015b, co dla turyst\u00f3w uchodzi dzi\u015b za wiosk\u0119 Ash\u00e1ninka \u2013 Comunidad Pampa Michi. Miejsce to w rzeczywisto\u015bci stanowi raczej przycz\u00f3\u0142ek handlowy wi\u0119kszej grupy etnicznej, kt\u00f3ra cofaj\u0105c si\u0119 przed napieraj\u0105c\u0105 w XX w. cywilizacj\u0105 osiad\u0142a nad dalekimi rzekami Ene i Tambo. Tutaj, w Pampa Michi, mieszka po kilkana\u015bcie rodzin wymieniaj\u0105cych si\u0119 stale na posterunku. Sprzedaj\u0105 nalewki z tropikalnych owoc\u00f3w i r\u0119kodzie\u0142o. Maj\u0105 te\u017c szamana doradzaj\u0105cego przyjezdnym w kwestiach zio\u0142olecznictwa, a dla zorganizowanych grup ta\u0144cz\u0105 swoje obrz\u0119dowe ta\u0144ce ubrani w ku\u017amy i pomalowani tradycyjnym barwnikiem achiote<\/em>. Zdj\u0119cia, u\u015bciski, u\u015bmiechy, dolary \u2013 prosz\u0119 bardzo \u2013 bez \u015bladu przymusu czy za\u017cenowania. Zupe\u0142nie jakby to wszystko zdarzy\u0142o si\u0119 nie tylko w innym czasie, ale w jakiej\u015b innej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Comunidad Pampa Michi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Catarata Velo de la Novia
(wodospad Welon panny m\u0142odej)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
  1. Ash\u00e1ninka \u2013 grupa etniczna selwy centralnej – jest cz\u0119sto okre\u015blana w literaturze jako Campa. Nazwa ta pochodzi od s\u0142owa thampa<\/em> w j\u0119zyku quechua i zosta\u0142a nadana tej grupie przez ludno\u015b\u0107 g\u00f3rsk\u0105. Thampa<\/em> oznacza \u201ebrudny\u201d, \u201eobdarty\u201d czy \u201eszorstki\u201d. Nazwa Ash\u00e1ninka<\/em> za\u015b \u2013 w j\u0119zyku w\u0142asnym ash\u00e1ninka \u2013 znaczy tyle, co \u201eswoi\u201d, \u201ebliscy\u201d lub \u201ekrewni\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: everyculture.com<\/li>
  2. \u0179r\u00f3d\u0142o: wyk\u0142ady dr Oscara Espinosy de Ribero podczas kursu etnografii amazo\u0144skiej na uczelni PUCP w Limie.<\/li>
  3. \u0179r\u00f3d\u0142o: cerrolasal.com<\/li>
  4. Santos, F. (1992) Etnohistoria de la alta Amazonia, siglo XV-XVIII<\/em>. Ediciones Abya-Yala. <\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Tyle si\u0119 naczyta\u0142am o granicy selwy amazo\u0144skiej jako symbolicznej linii oddzielaj\u0105cej natur\u0119 od cywilizacji, \u017ce pod\u015bwiadomie spodziewa\u0142am si\u0119 ujrze\u0107 za kolejnym zakr\u0119tem co\u015b na kszta\u0142t \u015bciany zielonego g\u0105szczu zaj\u0119tego milcz\u0105c\u0105 walk\u0105 o odzyskanie tego kawa\u0142ka matki ziemi, kt\u00f3ry pad\u0142 ofiar\u0105 drogi krajowej 22B. Zmiana krajobrazu nast\u0119powa\u0142a jednak p\u0142ynnie. Kiedy autobus jad\u0105cy od wybrze\u017ca na wsch\u00f3d…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=195"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":825,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195\/revisions\/825"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}