![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/gwiazdka.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n
W ostatnich latach na \u015bwiecie coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 zyskuj\u0105 trendy tak zwanego \u201edobrego \u017cycia\u201d, polegaj\u0105cego mi\u0119dzy innymi na przywr\u00f3ceniu cz\u0142owiekowi naturalnego poczucia czasu, sensownego dzielenia go pomi\u0119dzy rodzin\u0119 i prac\u0119, a tak\u017ce na unikaniu zbyt wysokich czy d\u0142ugotrwa\u0142ych ekspozycji na stres. Wraz z popularyzacj\u0105 aktywnego wypoczynku, zbalansowanego od\u017cywiania oraz pozostawania w bli\u017cszym kontakcie \u2013 zar\u00f3wno z bliskimi osobami, jak i z przyrod\u0105 \u2013 mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107 tutaj obraz zdrowego stylu \u017cycia lansowanego intensywnie przez rozmaite media. W warunkach naszej cywilizacji zachodniej promocja ta wi\u0105\u017ce si\u0119 oczywi\u015bcie z pot\u0119\u017cnym biznesem, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 uku\u0107 w \u015bwiadomo\u015bci Europejczyk\u00f3w poj\u0119cia takie, jak hygge<\/em> oraz zamieni\u0107 prefiks eko<\/em>– w rodzaj atestu marki. Tymczasem po drugiej stronie \u015bwiata, z dala od sklep\u00f3w ze zdrow\u0105 \u017cywno\u015bci\u0105 i agencji reklamowych, kwitnie od stuleci koncepcja buen vivir<\/em> \u2013 dobrego \u017cycia w harmonii z natur\u0105, z dala od wy\u015bcigu szczur\u00f3w i ha\u0142asu. Z moich dotychczasowych do\u015bwiadcze\u0144, lektur i obserwacji wynika, \u017ce koncepcja ta jest w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu dzielona przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Amazonii. R\u00f3\u017cnice polegaj\u0105 raczej na tym, czy zosta\u0142a ona zadeklarowana jako oficjalne stanowisko i filozofia danego plemienia. A tak jest w przypadku najwi\u0119kszej grupy etnicznej w selwie centralnej \u2013 Ash\u00e1ninka.2<\/sup><\/p>\n\n\n\n Do tej pory opowiada\u0142am o Ash\u00e1ninka g\u0142\u00f3wnie w kontek\u015bcie historii czas\u00f3w kolonialnych. Dzisiaj te\u017c si\u0119gn\u0119 do przesz\u0142o\u015bci, ale zdecydowanie bli\u017cszej. Przede wszystkim jednak chc\u0119 zarysowa\u0107 temat wsp\u00f3\u0142czesnych konflikt\u00f3w na terenie selwy centralnej Peru oraz walki w obronie idei buen vivir<\/em>, w kt\u00f3rej po stronie przeciwnik\u00f3w stoj\u0105 rz\u0105dy dw\u00f3ch pa\u0144stw \u2013 Peru oraz Brazylii. Na pocz\u0105tek jednak przyda si\u0119 gar\u015b\u0107 konkret\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Ash\u00e1ninka to jedna z najliczniejszych populacji rdzennych w Amazonii peruwia\u0144skiej, cho\u0107 naukowcy nie potrafi\u0105 dok\u0142adnie oszacowa\u0107 jej liczebno\u015bci. W wioskach rozsianych na terenach puszczy nie prowadzi si\u0119 dok\u0142adnej ewidencji przyrostu naturalnego. Jedni twierdz\u0105, \u017ce liczba Ash\u00e1ninka waha si\u0119 od 25 do 50 tysi\u0119cy, inni – \u017ce jest ona nawet dwukrotnie wi\u0119ksza. Terytorium grupy sukcesywnie ulega\u0142o ograniczeniom przez nast\u0119puj\u0105ce po sobie dekady, wstrz\u0105sane skutkami r\u00f3\u017cnych boom\u00f3w gospodarczych – mi\u0119dzy innymi boomu kauczukowego, a p\u00f3\u017aniej kawowego. W XX wieku kolejne rz\u0105dy Peru wdra\u017ca\u0142y proces okre\u015blany jako habilitaci\u00f3n de la selva<\/em>, oznaczaj\u0105cy w skr\u00f3cie kolonizacj\u0119, budow\u0119 infrastruktury, rozw\u00f3j urbanizacji, a tak\u017ce nieumiej\u0119tn\u0105, cz\u0119sto rabunkow\u0105 gospodark\u0119 puszczy, co doprowadzi\u0142o do znacznego skurczenia si\u0119 przestrzeni \u017cyciowej rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w.3<\/sup> <\/p>\n\n\n\n W latach 80-tych i 90-tych okolic\u0119 terroryzowa\u0142y bandy \u015awietlistego Szlaku (Sendero Luminoso) – maoistowskiej organizacji partyzanckiej, kt\u00f3ra pierwotnie prowadzi\u0142a agitacj\u0119 oraz walki na ziemiach andyjskich. Wkr\u00f3tce jednak, wykorzystuj\u0105c trudniej dost\u0119pne tereny le\u015bne, uczyni\u0142a selw\u0119 centraln\u0105 swoj\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 baz\u0105 oraz \u017ar\u00f3d\u0142em zasob\u00f3w. Oddzia\u0142y zastrasza\u0142y i pustoszy\u0142y okolic\u0119 napadaj\u0105c na wioski i porywaj\u0105c dzieci, kt\u00f3re po odpowiedniej indoktrynacji zasila\u0142y szeregi boj\u00f3wek. \u015awietlisty Szlak przej\u0105\u0142 tak\u017ce kontrol\u0119 nad nielegalnymi uprawami koki i finansowa\u0142 swoj\u0105 dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dzi\u0119ki zyskom z narkobiznesu. Wielu Ash\u00e1ninka zosta\u0142o zmuszonych do pracy na tego rodzaju plantacjach przez g\u0142\u00f3d, bied\u0119 lub po prostu luf\u0119 karabinu. W tym samym czasie jednak wielu Indian stan\u0119\u0142o do walki z partyzantami. Dzi\u015b w Peru przyznaje si\u0119 g\u0142o\u015bno, \u017ce w kwestii ograniczenia wp\u0142yw\u00f3w \u015awietlistego Szlaku w Amazonii, Ash\u00e1ninka uczynili znacznie wi\u0119cej ni\u017c pa\u0144stwo peruwia\u0144skie.4<\/sup> W istocie, pa\u0144stwo przys\u0142a\u0142o do puszczy wojsko, kt\u00f3re potraktowa\u0142o ludno\u015b\u0107 rdzenn\u0105 \u2013 cz\u0119\u015bciowo \u017cyj\u0105c\u0105 z upraw koki – na r\u00f3wni z terrorystami. Do tej pory wszelkie rozmowy pomi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bci\u0105 a rz\u0105dem s\u0105 naznaczone przez g\u0142\u0119bokie poczucie niesprawiedliwo\u015bci po tamtych wydarzeniach, szczeg\u00f3lnie \u017ce w\u0142adze Peru zamiast zwr\u00f3ci\u0107 Ash\u00e1ninka ich ziemie odzyskane z r\u0105k partyzant\u00f3w, odda\u0142y je w r\u0119ce andyjskich kolonist\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Poszukuj\u0105c nowego miejsca zamieszkania oraz, aby ocali\u0107 przynajmniej cz\u0119\u015bciowo sw\u00f3j styl \u017cycia i poczucie niezale\u017cno\u015bci, Ash\u00e1ninka przenie\u015bli si\u0119 na dalej po\u0142o\u017cone obszary w dorzeczu Tambo i Ene. Od tego czasu grupa poczyni\u0142a znaczny post\u0119p w obronie w\u0142asnych interes\u00f3w. Siedemna\u015bcie wiosek (comunidades<\/em>) po\u0142o\u017conych nad rzek\u0105 Ene utworzy\u0142o wsp\u00f3lny podmiot reprezentuj\u0105cy spo\u0142eczno\u015b\u0107 w konfliktach z pa\u0144stwem. CARE, czyli Central Ash\u00e1ninka del r\u00edo Ene5<\/sup>, jest instytucj\u0105 kluczow\u0105 w walce o spokojne \u017cycie i czyste \u015brodowisko. Niestety walka ta, mimo kilku znacz\u0105cych sukces\u00f3w, daleka jest od pomy\u015blnego zako\u0144czenia. <\/p>\n\n\n\n W roku 2009 rz\u0105d peruwia\u0144ski Alana Garcii oraz rz\u0105d brazylijski Luli da Silvy podpisa\u0142y porozumienie znane jako Acuerdo entre el Gobierno de la Rep\u00fablica del Per\u00fa y el Gobierno de la Rep\u00fablica Federativa de Brasil para el Suministro de Electricidad al Per\u00fa y Exportaci\u00f3n de Excedentesal Brasil<\/em>. W nast\u0119pstwie tego traktatu Peru podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o budowie szeregu elektrowni wodnych w selwie centralnej. Pierwszym krokiem mia\u0142o by\u0107 wybudowanie olbrzymiej tamy na rzece Ene, na co koncesj\u0119 otrzyma\u0142a firma Pakitzapango Energia S.A.C. Ekspertyza wykaza\u0142a, \u017ce budowa spowodowa\u0142aby zalanie oko\u0142o 90 tysi\u0119cy hektar\u00f3w, na kt\u00f3rych znajdowa\u0142y si\u0119 wioski Ash\u00e1ninka. Obszary te uleg\u0142yby ca\u0142kowitej degradacji zamieniaj\u0105c si\u0119 w rozleg\u0142e bagna. Ludzie po raz kolejny musieliby ucieka\u0107 z w\u0142asnych dom\u00f3w, tym razem w wyniku pa\u0144stwowej przedsi\u0119biorczo\u015bci.6<\/sup> <\/p>\n\n\n\n W lutym 2009 roku CARE rozpocz\u0119\u0142o protest zar\u00f3wno od strony prawnej, jak i w postaci oddolnego ruchu spo\u0142ecznego. Szybko zyska\u0142 on rozg\u0142os w Peru, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce na arenie mi\u0119dzynarodowej. Formalny wniosek skierowany do Mi\u0119dzynarodowej Organizacji Pracy, wykazywa\u0142 jasno, \u017ce porozumienie rz\u0105dowe oraz koncesja przyznana firmie Pakitzapango Energia S.A.C. nie uwzgl\u0119dni\u0142y Praw Ludno\u015bci Rdzennej uj\u0119tych w Artykule 169. Prawa te okre\u015blaj\u0105 wym\u00f3g udzielenia informacji, a tak\u017ce uzgodnie\u0144 i konsultacji z ludno\u015bci\u0105 rdzenn\u0105. W roku 2010 przewodnicz\u0105ca CARE, Ruth Buend\u00eda, w ludowym stroju Ash\u00e1ninka stan\u0119\u0142a przed Mi\u0119dzyameryka\u0144skim Trybuna\u0142em Praw Cz\u0142owieka w Waszyngtonie i tam wyg\u0142osi\u0142a poruszaj\u0105ce przem\u00f3wienie o sytuacji swojej spo\u0142eczno\u015bci. W rezultacie rz\u0105d Peru zosta\u0142 zmuszony do cofni\u0119cia koncesji na budow\u0119 tamy. Rok p\u00f3\u017aniej wykorzystuj\u0105c podobn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 prawn\u0105 CARE udaremni\u0142o kolejny projekt w ramach porozumienia energetycznego mi\u0119dzy Peru i Brazyli\u0105 \u2013 budow\u0119 zapory przez koncern Odebrecht. Warto jednak doda\u0107 od razu, \u017ce sukcesy te s\u0105 wy\u0142\u0105cznie cz\u0105stkowe \u2013 dotycz\u0105 np. budowy dw\u00f3ch zap\u00f3r z pi\u0119ciu planowanych, co oznacza, \u017ce ekosystem w sercu selwy centralnej nadal pozostaje zagro\u017cony. <\/p>\n\n\n\n Z histori\u0105 protestu Ash\u00e1ninka wi\u0105\u017ce si\u0119 barwna posta\u0107 kobiety – Ruth Buend\u00eda \u2013 kt\u00f3ra zas\u0142uguje na osobne przedstawienie, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 odwag\u0119, determinacj\u0119 i skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144. Przewodnicz\u0105ca organizacji CARE stanowi pi\u0119kny przyk\u0142ad emancypacji kobiety amazo\u0144skiej, kt\u00f3r\u0105 trudne warunki \u017cycia zmusi\u0142y do wzi\u0119cia spraw w swoje r\u0119ce. <\/p>\n\n\n\n Ruth Buend\u00eda, czyli tak naprawd\u0119: Ruth Zenaida Buend\u00eda Mestoquiari urodzi\u0142a si\u0119 w 1977 roku w ma\u0142ej osadzie Comunidad de Cutiviereni. Gdy mia\u0142a 12 lat jej rodzina pad\u0142a ofiar\u0105 przemocy zwi\u0105zanej ze \u015awietlistym Szlakiem. Ojciec Ruth zosta\u0142 pomy\u0142kowo zastrzelony jako podejrzany o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z terrorystami. Reszta rodziny \u2013 matka i pi\u0119cioro rodze\u0144stwa – zostali osadzeni w obozie, z kt\u00f3rego uda\u0142o im si\u0119 uciec w roku 1991 rzek\u0105 Ene do miejscowo\u015bci Satipo. Rodzina nie mia\u0142a z czego \u017cy\u0107 i Ruth w m\u0142odym wieku zosta\u0142a wys\u0142ana do pracy w Limie jako pomoc domowa. Nie pozwolono jej jednak podj\u0105\u0107 edukacji ze wzgl\u0119du na nieudokumentowany status (niewielu Indian posiada\u0142o dowody to\u017csamo\u015bci) oraz brak znajomo\u015bci miejskich warunk\u00f3w \u017cycia. Z tych samych wzgl\u0119d\u00f3w by\u0142a wykorzystywana przez pracodawc\u00f3w. <\/em><\/p>\n\n\n\n W 1995 roku wr\u00f3ci\u0142a do Satipo, gdzie, odebrawszy swoje pierwsze dokumenty, natychmiast rozpocz\u0119\u0142a edukacj\u0119 w szkole wieczorowej. Pozna\u0142a tak\u017ce osoby wsp\u00f3\u0142tworz\u0105ce pierwsze zr\u0119by organizacji CARE – dawnych znajomych zamordowanego ojca, kt\u00f3rzy zaprosili j\u0105 do pracy w charakterze wolontariuszki. Jej pierwsze zadania polega\u0142y na pomocy w otrzymywaniu dokument\u00f3w ludziom znajduj\u0105cym si\u0119 poza rejestrem pa\u0144stwowym \u2013 przede wszystkim uciekinierom z teren\u00f3w zaj\u0119tych przez \u015awietlisty Szlak. W tej spos\u00f3b stopniowo odnawia\u0142a te\u017c kontakt z w\u0142asn\u0105 grup\u0105 etniczn\u0105 i poznawa\u0142a jej aktualne problemy. W roku 2005 stan\u0119\u0142a na czele organizacji, co \u2013 jak sama przyznaje w wywiadach \u2013 na pocz\u0105tku spotka\u0142o si\u0119 z oporem konserwatywnej cz\u0119\u015bci spo\u0142eczno\u015bci. Jednak sp\u00f3r o budow\u0119 hydroelektrowni oraz zwyci\u0119stwo na forum mi\u0119dzynarodowym dowiod\u0142y jej kompetencji ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107. Z kr\u00f3tkim zarysem historii Ruth oraz przebiegiem konfliktu Pakitzapango mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 w j\u0119zyku angielskim tutaj<\/a>. (Naprawd\u0119 polecam – pi\u0119kny filmik, raptem 4 minuty).<\/p>\n\n\n\n Przypadek Ruth Buend\u00edi nie by\u0142by mo\u017ce tak spektakularny, gdyby nie chodzi\u0142o o kobiet\u0119 z g\u0142\u0119bokiej wsi, o minimalnym wykszta\u0142ceniu, kt\u00f3ra zdoby\u0142a si\u0119 na przemawianie w Mi\u0119dzyameryka\u0144skim Trybunale Praw Cz\u0142owieka w Waszyngtonie. W efekcie sta\u0142a si\u0119 znan\u0105 twarz\u0105 ruchu o poszanowanie praw ludno\u015bci rdzennej. W roku 2013 przedstawia\u0142a problemy Ash\u00e1ninka w Casa de America de Madrid na zaproszenie rz\u0105du Hiszpanii. Zosta\u0142a tak\u017ce uhonorowana licznymi odznaczeniami za swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. W 2014 roku otrzyma\u0142a tak zwanego \u201eekologicznego Nobla\u201d, czyli Nagrod\u0119 Goldman\u00f3w przyznawan\u0105 za wybitne osi\u0105gni\u0119cia na rzecz ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa naturalnego. A tak\u017ce nagrod\u0119 im. Bartolome de las Casasa od hiszpa\u0144skiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz odznaczenie kongresu peruwia\u0144skiego. Redaktorzy the Atlantic<\/em> obdarzyli j\u0105 przydomkiem Mujer que Rompe Mega-Presas<\/em> – Kobieta, Kt\u00f3ra Burzy Tamy. Natomiast magazyn \u201eForeign Affairs\u201d umie\u015bci\u0142 j\u0105 na li\u015bcie 100 najbardziej wp\u0142ywowych intelektualist\u00f3w 2014 roku. <\/p>\n\n\n\n Sukces CARE, nawet je\u015bli cz\u0105stkowy, pozwala mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce droga dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w prawnych mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 skutecznym ratunkiem w sytuacji zagro\u017cenia ze strony tego, co w Peru okre\u015bla si\u0119 mianem violencia capitalista<\/em>. A niestety tego rodzaju konflikty maj\u0105 miejsce cz\u0119sto, przy czym pa\u0144stwo stoi zazwyczaj po stronie wielkiego kapita\u0142u i przemys\u0142u, niech\u0119tnie uznaj\u0105c prawa ludno\u015bci rdzennej.4<\/sup> Najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem dla Ash\u00e1ninka pozostaj\u0105 w dalszym ci\u0105gu plany budowy kopalni i elektrowni wodnych. Koncesje przyznane firmom takim, jak Pluspetrol okr\u0105\u017caj\u0105 ziemie spo\u0142eczno\u015bci nad r\u00edo Ene. Problem stanowi nie tylko zagarnianie coraz wi\u0119kszych obszar\u00f3w, ale te\u017c zanieczyszczanie \u015brodowiska odpadami przemys\u0142owymi na terenach odleglejszych. Ska\u017cenie w\u00f3d rzecznych i gruntowych od czasu do czasu zbiera ofiary w postaci zatru\u0107 ca\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci.7<\/sup> <\/p>\n\n\n\n Wypada doda\u0107 tutaj, \u017ce walka o ide\u0119 buen vivir<\/em> tylko czasami przenosi si\u0119 w blasku fleszy na aren\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105. Zazwyczaj toczy si\u0119 ka\u017cdego dnia ma\u0142ymi kroczkami, pomi\u0119dzy domem a domem, malok\u0105 a urz\u0119dem, wsi\u0105 a miastem. Ruth Buend\u00eda nadal mieszka nad rzek\u0105 Ene i kieruje organizacj\u0105 CARE, kt\u00f3ra podejmuje kolejne wyzwania w kwestiach zupe\u0142nie podstawowych, jak na przyk\u0142ad dost\u0119p do wody pitnej, kanalizacji, edukacji czy zdrowia publicznego. Zdaniem Buend\u00edi, obecno\u015b\u0107 pa\u0144stwa w jego korzystnych aspektach w selwie jest znikoma. Brakuje dobrej woli, aby zapewni\u0107 ludziom bezpieczne warunki do \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n Ponadto istotnym problemem pozostaje wci\u0105\u017c mierzenie si\u0119 z traum\u0105 po walkach ze \u015awietlistym Szlakiem. W selwie bywa on cz\u0119sto uto\u017csamiany z przemoc\u0105 zmaskulinizowan\u0105, ze zjawiskiem machismo<\/em>, kt\u00f3rego przejawy spotyka si\u0119 w \u017cyciu codziennym.7<\/sup> \u015awiadczy o tym mi\u0119dzy innymi podzia\u0142 r\u00f3l spo\u0142ecznych, gdzie kobiety obarczone s\u0105 tradycyjnie licznymi obowi\u0105zkami; prowadzeniem domu, wychowaniem dzieci, upraw\u0105 przydomowego ogrodu oraz ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105 przy zbiorze yuki. Prawdziwy l\u0119k budzi my\u015bl o potencjalnym pojawieniu si\u0119 nowej grupy o otwarcie machistowskim profilu podobnym do \u015awietlistego Szlaku. Obawy te nie s\u0105 wcale bezpodstawne; ostatnie oddzia\u0142y peruwia\u0144skich maoist\u00f3w wci\u0105\u017c jeszcze maj\u0105 kryj\u00f3wki na tych terenach. Zajmuj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie narkobiznesem, niekiedy jeszcze pr\u00f3buj\u0105c wr\u00f3ci\u0107 do walki ideologicznej. W 2015 roku policja uwolni\u0142a oko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dzieci Ash\u00e1ninka przetrzymywanych przez terroryst\u00f3w i szkolonych na \u017co\u0142nierzy guerillas<\/em>. <\/p>\n\n\n\n By\u0107 mo\u017ce do \u017cycia w poczuciu zagro\u017cenia da si\u0119 przywykn\u0105\u0107. Rutyna codziennych zaj\u0119\u0107 \u0142agodzi mroczne oblicza l\u0119k\u00f3w czaj\u0105cych si\u0119 w g\u0105szczu. Ka\u017cdego dnia trzeba wykona\u0107 mn\u00f3stwo czynno\u015bci, kt\u00f3re w ten czy inny spos\u00f3b przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na zaopatrzenie rodzin w podstawowe rzeczy niezb\u0119dne do prze\u017cycia. Widzia\u0142am kilkuletnie dzieci specjalizuj\u0105ce si\u0119 ju\u017c w obr\u00f3bce li\u015bci palmowych tak, aby mog\u0142y stanowi\u0107 nieprzemakalne pokrycie dachu. Ch\u0142opc\u00f3w niestrudzenie \u0142owi\u0105cych ryby za pomoc\u0105 wielkich sieci i oszczep\u00f3w, zawsze dumnie wyprostowanych w pozycji pionowej na cz\u00f3\u0142nach o szeroko\u015bci p\u00f3\u0142 metra. Dziewczynki, kt\u00f3rych d\u0142onie zna\u0142y ju\u017c fach lepiej od niejednego krawca, szewca, kaletnika czy jubilera. Matki i babki zaj\u0119te piel\u0119gnowaniem ogrod\u00f3w, pe\u0142ni\u0105cych funkcj\u0119 naszych domowych apteczek. Je\u015bli cho\u0107 przez chwil\u0119 wydaje ci si\u0119, \u017ce koncepcja buen vivir<\/em> oznacza s\u0142odkie lenistwo, jeste\u015b w b\u0142\u0119dzie. Na co dzie\u0144, oznacza ona dzie\u0144 wype\u0142niony prac\u0105, kt\u00f3rej ka\u017cdy element ma jednak konkretne przeznaczenie i niezaprzeczaln\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107. A kiedy zio\u0142a s\u0105 ju\u017c podlane, moskitiery pocerowane, korzenie yuki starte na m\u0105k\u0119, strawa ugotowana, a garnki wyszorowane piaskiem, mo\u017cna zasi\u0105\u015b\u0107 spokojnie na \u0142awce, pogada\u0107 z s\u0105siadami i powyci\u0105ga\u0107 sobie isangos<\/em> – male\u0144kie pomara\u0144czowe robaczki, w\u0142a\u017c\u0105ce w ci\u0105gu dnia pod sk\u00f3r\u0119 bosych st\u00f3p. Jak wsz\u0119dzie na \u015bwiecie kobiety opowiadaj\u0105 sobie ploteczki, cz\u0119sto wybuchaj\u0105c \u015bmiechem. M\u0119\u017cczy\u017ani, od ma\u0142ych ch\u0142opc\u00f3w po dziadk\u00f3w, graj\u0105 w pi\u0142k\u0119 no\u017cn\u0105 na klepisku. Nad rzek\u0105 powoli zachodzi s\u0142o\u0144ce rzucaj\u0105c na wod\u0119 fantastyczne refleksy. Starsi przekazuj\u0105 m\u0142odszym zapami\u0119tane historie. Wraz ze zmierzchem wie\u015b idzie spa\u0107, aby zn\u00f3w wsta\u0107 z kurami oko\u0142o pi\u0105tej rano. I budzi si\u0119 do \u017cycia ch\u0119tnie, rze\u015bko, bez \u017calu i przekle\u0144stw na ustach \u2013 a to \u017ce dzieci dr\u0105 ryja, a to \u017ce szef obetnie premi\u0119, \u017ce s\u0105siad kupi\u0142 merca, \u017ce zn\u00f3w jest poniedzia\u0142ek. Na szalach s\u0105 w\u0142a\u015bnie te dwie opowie\u015bci. I obawiam si\u0119, \u017ce koniec ko\u0144c\u00f3w b\u0119dzie mo\u017cna ocali\u0107 tylko jedn\u0105. <\/p>\n\n\n\n Zbli\u017caj\u0105 si\u0119 \u015bwi\u0119ta. Z tej okazji odwiedzam dom rodzinny, gdzie tu\u017c przed wielkimi ucztami w polskim stylu tocz\u0119 z moj\u0105 mam\u0105 rytualne pogaw\u0119dki na temat zdrowej \u017cywno\u015bci. W tych rozmowach na temat wy\u017cszo\u015bci oleju rzepakowego nad s\u0142onecznikowym czy te\u017c obowi\u0105zku dok\u0142adnego czytania fascynuj\u0105cych tre\u015bci na opakowaniach produkt\u00f3w, dochodzimy do wsp\u00f3lnego spostrze\u017cenia; zdrowie w naszych europejskich…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/252"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=252"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/252\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":822,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/252\/revisions\/822"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/ash.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Territorio-Ashaninka.jpg\")
\u017cr\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.apadrinaunpoblado.com\/poblados\/<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/infografia-p01.jpg\")
\u017ar\u00f3d\u0142o: http:\/\/pakitzapango.blogspot.com\/2012\/07\/pakitzapango-canon-del-diablo.html<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/2014_RuthBuendia_09-1024x683-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/zmierzch-a.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n