Za \u015bcie\u017ck\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105 odpowiada sternik \ud83d\ude09<\/em><\/figcaption><\/div><\/figure>\n\n\n\nNajog\u00f3lniej m\u00f3wi\u0105c \u2013 robi\u0119 badania do pracy doktorskiej o tzw. zdrowiu na pograniczu kultur. Konkretnie: na pograniczu kultury amazo\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci Shipibo-Conibo oraz kultury mainstreamowej, peruwia\u0144skiej, solidnie przyprawionej kultur\u0105 zachodni\u0105. Jest to temat tak z\u0142o\u017cony, \u017ce a\u017c boj\u0119 si\u0119 go zaczyna\u0107. Cierpi\u0119 bowiem na \u201echorob\u0119 perfekcyjnej werbalizacji\u201d \u2013 po sto razy umiem zadr\u0119cza\u0107 si\u0119 tym, czy wyja\u015bni\u0142am dan\u0105 spraw\u0119: a) trafnie i b) wyczerpuj\u0105co. Przypominam sobie jednak usilnie, \u017ce jest to idea\u0142 do\u015b\u0107 abstrakcyjny, \u017ce j\u0119zyk jest generalnie niedoskona\u0142y, i \u017ce nigdy nie b\u0119dzie na nic wi\u0119cej czasu ni\u017c teraz. Zatem do rzeczy.<\/p>\n\n\n\n
Co w\u0142a\u015bciwie siedzi pod tym ci\u0119\u017ckim jak kamie\u0144 okre\u015bleniem: \u201eproblem zdrowia na pograniczu kultur? \u2013 Po pierwsze: odmienne koncepcje zdrowia i choroby, mocno uzale\u017cnione od kultur, \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w, i warto\u015bci. Po drugie: r\u00f3\u017cnorakie podej\u015bcia i sposoby leczenia, wykszta\u0142cone w tych kulturach oraz obci\u0105\u017cone \u2013 po ka\u017cdej stronie – mas\u0105 stereotyp\u00f3w, postkolonialnych wyobra\u017ce\u0144 oraz solidnym, ludzkim \u0142adunkiem nadziei. Po trzecie: wyzwania i k\u0142opoty zwi\u0105zane z pogodzeniem tego wszystkiego w ramach krajowego systemu zdrowia. Po czwarte \u2013 wymiar polityczny owych wyzwa\u0144 i k\u0142opot\u00f3w. Tam, gdzie medycyna postrzegana jest jako element to\u017csamo\u015bci kulturowej, wyb\u00f3r danych praktyk leczniczych potrafi sta\u0107 si\u0119 osobistym lub zbiorowym statementem politycznym. A moje zadanie dodatkowo polega na opowiedzeniu, co si\u0119 sta\u0142o z tym wszystkim w czasie niedawnej pandemii.<\/p>\n\n\n\n
Siedz\u0119 wi\u0119c na obrze\u017cach Pucallpy w Yarinacocha i spotykam si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi lud\u017ami, kt\u00f3rzy paraj\u0105 si\u0119 szamanizmem, zielarstwem, medycyn\u0105 naturaln\u0105 i tzw. \u201ezachodni\u0105\u201d. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich maestros i maestras, czyli starsi specjali\u015bci i specjalistki medycyny tradycyjnej Shipibo. S\u0105 te\u017c m\u0142odzi aktywi\u015bci india\u0144scy \u2013 zielarze i zielarki. I s\u0105 r\u00f3wnie\u017c Peruwia\u0144czycy \u2013 najcz\u0119\u015bciej lekarze i piel\u0119gniarki – pracuj\u0105cy w lokalnych szpitalach i przychodniach. Poznajemy si\u0119 podczas r\u00f3\u017cnych wydarze\u0144, imprez, czasem oficjalnie \u2013 przez propozycj\u0119 wywiadu, a czasem nieformalnie – przez znajomych, w gronie rodzinnym. <\/p>\n\n\n\nSilveria i Carina – mistrzynie r\u0119kodzie\u0142a i zielarstwa, czyli artesanas Shipibas, Aby poszerzy\u0107 ten kr\u0105g, pozna\u0107 lokalne realia i w jaki\u015b spos\u00f3b zrewan\u017cowa\u0107 si\u0119 te\u017c spo\u0142eczno\u015bci, anga\u017cuj\u0119 si\u0119 w mas\u0119 zaj\u0119\u0107 pobocznych \u2013 pomagam w organizacji wydarze\u0144, asystuj\u0119 ekipie medycznej, redaguj\u0119 dokumenty, ucz\u0119 angielskiego dzieciaki w miejscowej szkole, a czasami po prostu dosypi\u0119 nieco hajsu z mojego stypendium \u2013 np. na \u017carcie dla pacjent\u00f3w kliniki czy na tablic\u0119 szkoln\u0105. W wolnych chwilach chodz\u0119 na lekcje j\u0119zyka shipibo, aby nieco lepiej poj\u0105\u0107 ten specyficzny \u015bwiat. Wieczorami za\u015b prowadz\u0119 dziennik, w kt\u00f3rym zapisuj\u0119 wszystko co uda\u0142o mi si\u0119 poj\u0105\u0107, a najcz\u0119\u015bciej to, czego nadal nie pojmuj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
I tak to leci, miesi\u0105c za miesi\u0105cem. Kiedy ju\u017c znamy si\u0119 wszyscy wystarczaj\u0105co, aby wywiady przebiega\u0142y w swobodnej atmosferze (lub kiedy po prostu nie ma ju\u017c czasu), umawiam si\u0119 z ka\u017cd\u0105 osob\u0105 na oko\u0142o dwugodzinne, nagrywane konwersacje. Rozmawiamy o tym jak si\u0119 tutaj \u017cy\u0142o i leczy\u0142o tu\u017c przed pandemi\u0105, w trakcie pandemii i teraz; o wzajemnym stosunku wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych tutaj medycyn \u2013 tej z lasu, przekazywanej ustnie z pokolenia na pokolenia i tej zachodniej – nauczanej na uniwersytetach; o powszechnych obustronnych uprzedzeniach i o szansach wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy szamanem a lekarzem. I o systemie zdrowotnym, kulej\u0105cym, skorumpowanym, ale jako\u015b zipi\u0105cym jeszcze na przedmie\u015bciach. Si\u0142\u0105 rzeczy wchodzimy na tematy polityczne.<\/p>\n\n\n\nPo wywiadzie z Mery Fasabi – nauczycielk\u0105, zielark\u0105 i jedn\u0105 z liderek w spo\u0142eczno\u015bci Shipibo<\/em>.<\/figcaption><\/div><\/figure>\n\n\n\nNa urodzinach Jorge Sorii – lidera grupy Comando M\u00e1tico<\/em><\/figcaption><\/div><\/figure>\n\n\n\nPodczas wizyty z ekip\u0105 medyczn\u0105 w wiosce Comunidad Nueva Betania.<\/em><\/figcaption><\/div><\/figure>\n\n\n\nPowiem tak: nie jest \u0142atwo przeprowadza\u0107 takie rozmowy z lud\u017ami, kt\u00f3rzy wyro\u015bli w zupe\u0142nie innej kulturze. W zasadzie ka\u017cd\u0105 rozmow\u0119 wypada zaczyna\u0107 od ustalenia co rozumiemy przez najbardziej podstawowe poj\u0119cia: zdrowie, choroba, medycyna, lekarz. W \u015bwiecie Shipibo stan fizyczny organizmu to zaledwie jeden, i to nie najwa\u017cniejszy, aspekt zdrowia jako takiego. Nadrz\u0119dn\u0105 spraw\u0105 jest utrzymywanie zr\u00f3wnowa\u017conych, dobrych relacji z ca\u0142ym otoczeniem \u2013 na kt\u00f3re sk\u0142ada si\u0119 rodzina, s\u0105siedzi, spo\u0142eczno\u015b\u0107, las, rzeka, poszczeg\u00f3lne ro\u015bliny, zwierz\u0119ta i duchy. Chorob\u0119 czy wypadek interpretuje si\u0119 jako konsekwencj\u0119 zaburzenia tej czy innej relacji, w postaci konfliktu, obrazy, z\u0142o\u015bci. Ro\u015bliny traktuje si\u0119 podmiotowo i szuka si\u0119 w\u015br\u00f3d nich sprzymierze\u0144c\u00f3w. Ponadto ogromnie wa\u017cn\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni\u0105 sny, jako przestrze\u0144 wsp\u00f3lna wszystkiego ze wszystkim, co na jawie trudno skomunikowa\u0107. Tu mo\u017cna rozm\u00f3wi\u0107 si\u0119 z przodkiem, stoczy\u0107 pojedynek na \u015bmier\u0107 i \u017cycie z demonami, pozna\u0107 duchy poszczeg\u00f3lnych ro\u015blin leczniczych i wynegocjowa\u0107 ich wsparcie. Mo\u017cna otrzyma\u0107 przestrogi i wizje dotycz\u0105ce tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci, i mo\u017cna niestety tak\u017ce pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 atak\u00f3w magicznych.<\/p>\n\n\n\nWystawa sztuki Shipibo inspirowanej wizjami szama\u0144skimi.<\/em><\/figcaption><\/div><\/figure>\n\n\n\nNiesamowicie ciekawie jest obserwowa\u0107, jak ten \u015bwiatopogl\u0105d spotyka si\u0119, przeplata i uk\u0142ada ze wsp\u00f3\u0142czesnym spojrzeniem na rzeczywisto\u015b\u0107. Moi rozm\u00f3wcy to osoby o r\u00f3\u017cnym wykszta\u0142ceniu i pogl\u0105dach, mocno osadzonych w uniwersum lokalnym, ale te\u017c wzbogaconych o liczne podr\u00f3\u017ce. Na co dzie\u0144 mieszkaj\u0105 w mie\u015bcie – amazo\u0144skim mie\u015bcie, ale jednak. Dla nich pogodzi\u0107 ze sob\u0105 to wszystko jest aktualnie najwi\u0119kszym wyzwaniem. Jak korzysta\u0107 z tego \u015bwiata, zachowuj\u0105c siebie? I co to w\u0142a\u015bciwie jeszcze znaczy?<\/p>\n\n\n\n
Wszystkie te rozwa\u017cania musz\u0119 teraz przemy\u015ble\u0107 i opisa\u0107 w mojej pracy. Aby to zrobi\u0107, b\u0119d\u0119 przes\u0142uchiwa\u0107 uwa\u017cnie i wielokrotnie dziesi\u0105tki godzin nagra\u0144, notuj\u0105c wszystko z oznaczeniem minut i sekund, aby m\u00f3c p\u00f3\u017aniej wr\u00f3ci\u0107 do danego fragmentu. Aby u\u0142atwi\u0107 sobie prac\u0119 tworz\u0119 na pocz\u0105tku rozmaite kategorie \u2013 konkretne aspekty tematu, najcz\u0119\u015bciej przewijaj\u0105ce si\u0119 w\u0105tki, budz\u0105ce najwi\u0119cej emocji, motywy nieprzek\u0142adalne, specyficzne s\u0142ownictwo i wiele wiele innych. Przez najbli\u017csze miesi\u0105ce b\u0119d\u0119 s\u0142ucha\u0107 i pisa\u0107, pisa\u0107 i s\u0142ucha\u0107.<\/p>\n\n\n\n
No i mam nadziej\u0119, \u017ce od czasu do czasu znajd\u0119 chwil\u0119, aby wrzuci\u0107 par\u0119 fajnych zdj\u0119\u0107 \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\nCzekaj\u0105c na \u0142\u00f3dk\u0119 w cieniu migda\u0142owca – z zespo\u0142em lekarzy w Comunidad Nueva Betania.<\/em><\/figcaption><\/div><\/figure>\n\n\n\nI na koniec, chillout w hamaku po kolejnym mini-udarze s\u0142onecznym \ud83d\ude09<\/em><\/figcaption><\/div><\/figure>\n\n\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Witam ponownie po zako\u0144czeniu bada\u0144 i relokacji na stary kontynent \ud83d\ude0a Trzecia wyprawa dobieg\u0142a pomy\u015blnie ko\u0144ca, a na finiszu by\u0142a tak wype\u0142niona prac\u0105, \u017ce relacje online musia\u0142y zej\u015b\u0107 na dalszy plan. Niebawem wrzuc\u0119 zdj\u0119cia z r\u00f3\u017cnych fajnych miejsc, kt\u00f3re uda\u0142o mi si\u0119 odwiedzi\u0107 podczas d\u0142ugich rejs\u00f3w. Tymczasem jednak pomy\u015bla\u0142am o czym\u015b innym. Pomy\u015bla\u0142am mianowicie o…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/471"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=471"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":884,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/471\/revisions\/884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/yuca-g-3-225x300.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/DSC_0805-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/20230609_093042-1024x768.jpg\")