![\"\"](\"https:\/\/gorzkayuca.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/selva-b.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n<\/p>\n\n\n\n
Wspomina\u0142am ju\u017c, \u017ce Amazonia by\u0142a moj\u0105 pasj\u0105 od podstaw\u00f3wki? Nie pami\u0119tam, co by\u0142o pierwsze \u2013 \u201eTomek u \u017ar\u00f3de\u0142 Amazonki\u201d Szklarskiego czy \u201eRyby \u015bpiewaj\u0105 w Ukajali\u201d Fiedlera. Wiem tylko, \u017ce chocia\u017c czyta\u0142am wtedy ksi\u0105\u017cki podr\u00f3\u017cniczo-przygodowe o wszystkich stronach \u015bwiata, Amazonia natychmiast zaczarowa\u0142a mnie w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. \u017badna z opisywanych krain nie zawiera\u0142a takiego bogactwa i nasycenia zmys\u0142\u00f3w, tajemnic ukrytych w wilgotnym paruj\u0105cym g\u0105szczu oraz malowniczej panoramy obyczaj\u00f3w ludzi \u2013 zupe\u0142nie innych, lecz obdarzonych w\u0142asnym poczuciem m\u0105dro\u015bci i moralno\u015bci. Gdy mia\u0142am dziewi\u0119\u0107 lat opanowa\u0142o mnie kompletne, dojmuj\u0105ce pragnienie, aby pojecha\u0107 – najlepiej od razu na zawsze – do tej niezmierzonej puszczy, kt\u00f3ra w filmach dokumentalnych rozlewa si\u0119 pod ko\u0142uj\u0105c\u0105 awionetk\u0105 jak zielony, kipi\u0105cy \u017cyciem ocean, osi\u0105\u015b\u0107 nad brzegiem jednej z tych rzek przypominaj\u0105cych stalowe i piaskowe w\u0119\u017ce majestatycznie pe\u0142zn\u0105ce w\u015br\u00f3d koron. \u017by\u0107 prosto – trze\u0107 maniok, uczy\u0107 si\u0119 zielarstwa, \u0142owi\u0107 ryby. <\/p>\n\n\n\n
Zupe\u0142nie nie\u015bwiadomie jako ma\u0142a dziewczynka odtworzy\u0142am dok\u0142adnie te same mity, kt\u00f3re nap\u0119dza\u0142y wyobra\u017ani\u0119 dawnych odkrywc\u00f3w, XVI-wiecznych w\u0142adc\u00f3w przysz\u0142ych pot\u0119g kolonialnych, a nast\u0119pnie osadnik\u00f3w i konkwistador\u00f3w. Dla \u00f3wczesnej Europy Amazonia zdawa\u0142a si\u0119 by\u0107 odzyskanym Edenem, miejscem, gdzie drapie\u017cno\u015b\u0107 cudownie wsp\u00f3\u0142gra z absolutn\u0105 niewinno\u015bci\u0105, niejako znosz\u0105c si\u0119 nawzajem w sztuce codziennego przetrwania. O takich wra\u017ceniach \u015bwiadcz\u0105 listy Kolumba zachowane z pierwszych wypraw, a tak\u017ce zapiski licznych misjonarzy, kt\u00f3rzy w ci\u0105gu paru dekad od momentu spotkania \u015bwiat\u00f3w dotarli na Antyle oraz do p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy kontynentu. <\/p>\n\n\n\n
Dalsza eksploracja oraz kolejne, si\u0119gaj\u0105ce coraz g\u0142\u0119biej wyprawy przyczyni\u0142y si\u0119 do rozwoju wyobra\u017ce\u0144 wr\u0119cz fantastycznych. Opowiadano o tajemniczych bestiach i istotach zasiedlaj\u0105cych odleg\u0142e po\u0142acie lasu. To nie przypadek, \u017ce najwi\u0119ksza rzeka \u015bwiata otrzyma\u0142a imi\u0119 mitycznej wojowniczki. Sytuacja, kt\u00f3ra najprawdopodobniej zdecydowa\u0142a o godno\u015bci Amazonki zosta\u0142a opisana w dzienniku 1<\/sup> mnicha Gaspara de Carvajala, jednego z towarzyszy Francisco Orellany, kt\u00f3ry jako pierwszy sp\u0142yn\u0105\u0142 Amazonk\u0105. Dziennik ten by\u0142 jednym z tekst\u00f3w, kt\u00f3ry wraz z szerokim gronem student\u00f3w z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w analizowali\u015bmy w oryginale podczas zaj\u0119\u0107 z etnografii w Limie. Wed\u0142ug zapisk\u00f3w, mniej wi\u0119cej na wysoko\u015bci dop\u0142ywu r\u00edo Negro nast\u0105pi\u0142 atak grupy os\u00f3b o d\u0142ugich w\u0142osach, przyodzianych w \u201esp\u00f3dniczki\u201d. Osoby te strzela\u0142y z \u0142uk\u00f3w siedz\u0105c lub stoj\u0105c na cz\u00f3\u0142nach. W oczach konkwistador\u00f3w wygl\u0105da\u0142y jak kobiety, za sp\u00f3dniczki uznali zapewne przepaski biodrowe wyko\u0144czone traw\u0105. Czy by\u0142y to istotnie kobiety? Trudno powiedzie\u0107. Chocia\u017c w wi\u0119kszo\u015bci plemion amazo\u0144skich wojaczk\u0105 zajmowali si\u0119 m\u0119\u017cczy\u017ani, \u017cony cz\u0119sto towarzyszy\u0142y im podczas wypraw. 2<\/sup> Tamtego dnia po\u0142udniowoameryka\u0144ska rzeka otrzyma\u0142a imi\u0119 zaczerpni\u0119te wprost z europejskiej kultury antycznej. Dla ludno\u015bci rdzennej by\u0142a i wci\u0105\u017c jest przede wszystkim w\u0119\u017cem \u2013 matk\u0105 – stworzycielk\u0105, najpot\u0119\u017cniejsz\u0105 anakond\u0105.<\/p>\n\n\n\n Po stworach\nprzetransportowanych z europejskich legend na nowy podatny grunt, przysz\u0142a\nkolej na mit, kt\u00f3ry zyska\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119, rozpalaj\u0105c wyobra\u017ani\u0119 i \u017c\u0105dze\nprzez stulecia. Mowa oczywi\u015bcie o El Dorado, ale tak\u017ce o krainie Meta, Paititi,\nz\u0142otych miastach, skarbach ukrytych przez Ink\u00f3w i wszelkich bogactwach\nstrze\u017conych przez samo licho le\u015bne. Wiele wypraw przepad\u0142o bez wie\u015bci w\npuszczy, wyko\u0144czonych przez choroby, g\u0142\u00f3d i \u201eotoczenie\u201d rozgniewane\nwtargni\u0119ciem na swoje podw\u00f3rko. Wiele powie\u015bci dla m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych\nsmarowa\u0142o tryby akcji z\u0142otem Ink\u00f3w, podsypuj\u0105c szmaragd\u00f3w do pieca. Nakr\u0119cono\nsporo film\u00f3w, sfabrykowano mn\u00f3stwo teorii. Proces ten, cho\u0107 zdecydowanie\nwytraci\u0142 ju\u017c impet, wci\u0105\u017c jeszcze nie zosta\u0142 zako\u0144czony. Tymczasem po\u015br\u00f3d\nwszystkich tych opowie\u015bci o fortunie zagubi\u0142 si\u0119 ich pocz\u0105tek. Mityczny El\nDorado nie by\u0142 wcale z\u0142otym pueblem ukrytym w d\u017cungli – by\u0142 cz\u0142owiekiem. <\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug zachowanych \u017ar\u00f3de\u0142 3<\/sup> , chodzi\u0142o o wodza imieniem Anguaillo, jednego z kacyk\u00f3w plemienia zamieszkuj\u0105cego dzisiejsze pogranicze Peru i Ekwadoru. Trudno stwierdzi\u0107 na pewno, kto odpowiada\u0142 za rozpowszechnienie legendy \u2013 konkwistador Alonso de Alvarado, kt\u00f3ry jako pierwszy dotar\u0142 do brzeg\u00f3w rzeki Mara\u00f1<\/em>on \u2013 czy te\u017c Sebastian Belalcazar \u2013 za\u0142o\u017cyciel miasta Quito. Wie\u015b\u0107 g\u0142osi\u0142a \u017ce w g\u0142\u0119bi interioru \u017cyje w\u00f3dz, kt\u00f3ry codziennie po k\u0105pieli nacierany jest z\u0142otym py\u0142em. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni historycy nie s\u0105 tutaj zgodni \u2013 niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce El Dorado by\u0142o raczej nazw\u0105 danego regionu, od kt\u00f3rego kacyk wzi\u0105\u0142 sw\u00f3j przydomek. \u0141atwo sobie jednak wyobrazi\u0107 do jakiego stopnia takie pog\u0142oski musia\u0142y rozpala\u0107 fantazj\u0119 w XVI wieku w Nowym \u015awiecie. <\/p>\n\n\n\n W tym miejscu warto te\u017c doda\u0107, \u017ce z\u0142oto nie stanowi\u0142o celu pierwszych rozgor\u0105czkowanych ekspedycji \u2013 na pocz\u0105tku poszukiwano innej bonanzy, jak\u0105 stanowi\u0142 cynamon. Aby odkry\u0107 miejsca wyst\u0119powania drzew canela<\/em> organizowano wyprawy i podbijano nowe terytoria. W latach 30` XVI w. wy\u015bcig po aromatyczn\u0105 ro\u015blin\u0119 sta\u0142 si\u0119 prawdziwym instrumentem w walkach o lokalne wp\u0142ywy polityczne. <\/p>\n\n\n\n By\u0142o to naturaln\u0105 konsekwencj\u0105 faktu, \u017ce do spotkania \u015awiat\u00f3w doprowadzi\u0142o poszukiwanie nowego szlaku handlowego, kt\u00f3ry skraca\u0142by transport przypraw z Dalekiego Wschodu. Konkurencja za\u015b stanowi\u0142a naturalny czynnik historycznego rozwoju w\u015br\u00f3d ludzi bardziej zainteresowanych zrobieniem kariery ni\u017c podziwianiem egzotycznych krajobraz\u00f3w. Jak sugeruje Juan Gil w trzecim tomie3<\/sup> swojego dzie\u0142a po\u015bwi\u0119conym mitologii odkrycia Ameryki, ju\u017c w kolejnych dekadach miejsce niepi\u015bmiennych \u017co\u0142dak\u00f3w obeznanych ze szpad\u0105 zaj\u0119li osobnicy zwykli walczy\u0107 raczej pi\u00f3rem. Wraz z szybk\u0105 kolonizacj\u0105 regionu Antyli stereotypowego konkwistadora zast\u0105pi\u0142 ksi\u0119gowy i przedsi\u0119biorca, kt\u00f3remu przygody przytrafia\u0142y si\u0119 raczej niejako na marginesie niedoskona\u0142ych plan\u00f3w kre\u015blonych w kajecie przy biurku. Dlatego kiedy dzi\u015b my\u015blimy o pierwszych szalonych wyprawach do amazo\u0144skiego interioru – po z\u0142ote miasta, syreny i s\u0142aw\u0119 – pami\u0119tajmy, \u017ce pozwole\u0144 i funduszy na ich organizacj\u0119 udzielali ludzie nawykli do \u201erachowania na zimno\u201d. Ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata z pewno\u015bci\u0105 odegra\u0142a rol\u0119 w niejednej ekspedycji, jednak nie mniejsz\u0105 ni\u017c odkrycie zamo\u017cno\u015bci Tawantinsuyu \u2013 czyli pa\u0144stwa Ink\u00f3w w latach 30-tych. By\u0142 to moment, w kt\u00f3rym kolonie kwitn\u0105ce w sielskim regionie Antyli zda\u0142y sobie spraw\u0119 z ryzyka zepchni\u0119cia na pozycj\u0119 marginaln\u0105 w mi\u0119dzynarodowym handlu. Poszukiwanie bonanzy w zielonym g\u0105szczu stanowi\u0142o zatem nie tylko pogo\u0144 za fantazjami \u2013 szukano przede wszystkim \u201enowego Peru\u201d o zasobach pozwalaj\u0105cych przewa\u017cy\u0107 szale pozycji na tworz\u0105cym si\u0119 globalnym rynku.<\/p>\n\n\n\n Tekst ten nie mo\u017ce oczywi\u015bcie wyczerpa\u0107 tematu rozwoju mitologii wok\u00f3\u0142 \u201eNowego \u015awiata\u201d. W miar\u0119 opisywania kolejnych zagadnie\u0144 b\u0119d\u0119 jednak powraca\u0107 do niego bardzo cz\u0119sto. W tym miejscu chc\u0119 zaledwie zarysowa\u0107 dalekie rozbie\u017cno\u015bci w wyobra\u017ceniach, kt\u00f3re co prawda zmieni\u0142y si\u0119 na przestrzeni kilku stuleci, ale wci\u0105\u017c pokutuj\u0105 w innej formie. <\/p>\n\n\n\n Wspomina\u0142am ju\u017c, \u017ce Amazonia by\u0142a moj\u0105 pasj\u0105 od podstaw\u00f3wki? Nie pami\u0119tam, co by\u0142o pierwsze \u2013 \u201eTomek u \u017ar\u00f3de\u0142 Amazonki\u201d Szklarskiego czy \u201eRyby \u015bpiewaj\u0105 w Ukajali\u201d Fiedlera. Wiem tylko, \u017ce chocia\u017c czyta\u0142am wtedy ksi\u0105\u017cki podr\u00f3\u017cniczo-przygodowe o wszystkich stronach \u015bwiata, Amazonia natychmiast zaczarowa\u0142a mnie w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. \u017badna z opisywanych krain nie zawiera\u0142a takiego bogactwa i nasycenia…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":830,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95\/revisions\/830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gorzkayuca.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}